br. 07-00-619/2025-02 datum: 6.10.2025.
MINISTARSTVO UNUTRAŠNjE I SPOLjNE TRGOVINE
Jagoda Lazarević, ministarka
11000 BEOGRAD
Nemanjina 22-26
Poštovana gospođo Lazarević,
Povereniku za zaštitu ravnopravnosti obratio se podnositelj pritužbe ukazujući na nepovoljan položaj osuđivanih lica koja su odslužila kaznu zatvora, a koja zbog svoje osuđivanosti ne mogu da se zaposle ili obavljaju određene delatnosti.
U svom obraćanju je, između ostalog, ukazao na odredbu člana 5. stav 1. tačka 5). Zakona o posredovanju u prometu i zakupu nepokretnosti[1] kojom je propisano da se u Registar posrednika neće moći upisati lice (osnivač, odnosno vlasnik, stvarni vlasnik, saradnik, član organa upravljanja privrednog društva koji ima registrovano pretrežnu delatnost agencije za promet i zakup nepokretnosti, zastupnik privrednog društva, član organa upravljanja privrednog društva, kao i fizička lica sa položenim stručnim ispitom, preduzetnik, odnosno poslovođa, ako je preduzetnik poverio poslove poslovođenja poslovno sposobnom fizičkom licu) ukoliko je osuđeno na novčanu kaznu, ako je pravno lice, odnosno na kaznu zatvora, ako je fizičko lice, za krivično delo u Republici Srbiji ili stranoj državi, ako je teže povredilo ili ponovilo povredu propisa kojim se uređuje sprečavanje pranja novca i finansiranja terorizma u periodu trajanja izrečene zaštitne mere zabrane vršenja određenih delatnosti koje predstavljaju pretežnu delatnost privrednog subjekta za promet i zakup nepokretnosti ili trajanja zaštitne mere zabrane odgovornom licu da vrši određene poslove koji predstavljaju pretežnu delatnost privrednog subjekta za promet i zakup nepokretnosti, odnosno u periodu trajanja izrečene zaštitne mere zabrane odgovornom licu da vrši određene dužnosti, kod agencije za promet i zakup nepokretnosti čija je pretežna delatnost pružanje usluga prometa i zakupa nepokretnosti.
Odredbom stava 3. ovog člana propisano je da ako se iz opravdanih razloga ne mogu pribaviti dokazi o neosuđivanosti iz tačke 5) ovog člana, lica iz tačke 5) ovog člana mogu dostaviti i izjavu datu pod materijalnom i krivičnom odgovornošću da nisu osuđivani, kao i da nisu članovi organizovane kriminalne grupe. Ministarstvo može u bilo kom trenutku zatražiti od lica iz tačke 5) ovog člana da dostavi dokaz o neosuđivanosti ili neposredno od nadležnog organa zatražiti dokaz.
Poverenik za zaštitu ravnopravnosti u okviru nadležnosti propisanih Zakonom o zabrani diskriminacije[2] prati sprovođenje zakona i drugih propisa, i inicira donošenje ili izmenu propisa u cilju unapređenja ravnopravnosti i zaštite od diskriminacije.
Zabrana diskriminacije zajemčena je članom 21. Ustava Republike Srbije[3] i bliže definisana Zakonom o zabrani diskriminacije koji propisuje da akt diskriminacije označava svako neopravdano pravljenje razlike ili nejednako postupanje, odnosno propuštanje (isključivanje, ograničavanje ili davanje prvenstva), u odnosu na lica ili grupe kao i na članove njihovih porodica, ili njima bliska lica, na otvoren ili prikriven način, a koji se zasniva na rasi, boji kože, precima, državljanstvu, nacionalnoj pripadnosti ili etničkom poreklu, jeziku, verskim ili političkim ubeđenjima, polu, rodu, rodnom identitetu, seksualnoj orijentaciji, polnim karakteristikama, nivoom prihoda, imovnom stanju, rođenju, genetskim osobenostima, zdravstvenom stanju, invaliditetu, bračnom i porodičnom statusu, osuđivanosti, starosnom dobu, izgledu, članstvu u političkim, sindikalnim i drugim organizacijama i drugim stvarnim, odnosno pretpostavljenim ličnim svojstvima[4].
Članom 16. stav 1. ovog zakona zabranjena je i diskriminacija u oblasti rada, odnosno narušavanje jednakih mogućnosti za zasnivanje radnog odnosa ili uživanje pod jednakim uslovima svih prava u oblasti rada, kao što su pravo na rad, na slobodan izbor zaposlenja, na napredovanje u službi, na stručno usavršavanje i profesionalnu rehabilitaciju, na jednaku naknadu za rad jednake vrednosti, na pravične i zadovoljavajuće uslove rada, na odmor, na obrazovanje i stupanje u sindikat, kao i na zaštitu od nezaposlenosti. Stavom 2. ovog člana propisano je da zaštitu od diskriminacije iz stava 1. ovog člana uživa lice u radnom odnosu, lice koje obavlja privremene i povremene poslove ili poslove po ugovoru o delu ili drugom ugovoru, lice na dopunskom radu, lice koje obavlja javnu funkciju, pripadnik vojske, lice koje traži posao, student i učenik na praksi, lice na stručnom osposobljavanju i usavršavanju bez zasnivanja radnog odnosa, volonter i svako drugo lice koje po bilo kom osnovu učestvuje u radu, dok je stavom 3. propisano da se ne smatra diskriminacijom pravljenje razlike, isključenje ili davanje prvenstva zbog osobenosti određenog posla kod koga lično svojstvo lica predstavlja stvarni i odlučujući uslov obavljanja posla, ako je svrha koja se time želi postići opravdana, kao i preduzimanje mera zaštite prema pojedinim kategorijama lica iz stava 2. ovog člana (žene, trudnice, porodilje, roditelji, maloletnici, osobe sa invaliditetom i drugi).
Brojna istraživanja, kao i praksa Poverenika ukazuju da su osuđivana lica koja su kaznu odslužila u većem riziku od diskriminacije u različitim oblastima društvenog života. Prema dostupnim istraživanjima poseban problem nakon izlaska sa odslužene kazne zatvora predstavlja uključivanje ovih lica na tržište rada i zapošljavanje. Pored poslodavaca koji neretko iskazuju predrasude i ne žele da zaposle ranije osuđivano lice, prepreku predstavljaju i odredbe pojedinih zakona koji raniju osuđivanost navode kao isključujući uslov za obavljanje određenog posla ili delatnosti.
Zakon o zabrani diskriminacije, kao i praksa Poverenika za zaštitu ravnopravnosti i Evropskog suda za ljudska prava[5] upućuju da je u svakom konkretnom slučaju neophodno ceniti opravdanost isključujućeg uslova za zaposlenje ili obavljanje određenog posla ili delatnosti po osnovu određenog ličnog svojstva, kao što je u konkretnom slučaju osuđivanost. Tako praksa ukazuje da postavljanjem isključujućeg uslova koji bi se odnosio na apsolutnu zabranu zapošljavanja ili obavljanja određene delatnosti na osnovu određenog ličnog svojstva, bi se moglo smatrati neopravdanim, odnosno nesrazmernim cilju koji se želeo postići.
Primera radi u jednom predmetu protiv Grčke, Evropski sud je utvrdio povredu prava iz člana 9. (sloboda misli, savesti i veroispovesti) i 14. (zabrana diskriminacije) Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda. Naime, vlasti su odbile da podnosioca predstavke imenuju u zvanje ovlašćenog računovođe zbog toga što je bio osuđen za krivično delo neposlušnosti, i to iz verskih uverenja, u smislu izvršenja naredbe da služi vojni rok u uniformi. Podnosilac je pravnosnažno osuđen i proveo je dve godine u zatvoru i onda je dobio uslovni otpust. Izvršni odbor grčkog Instituta ovlašćenih računovođa odbio je da ga imenuje za ovlašćenog računovođu zbog prethodne osude za teško krivično delo, a Vrhovni sud Grčke je podržao tu odluku Odbora. Evropski sud za ljudska prava odlučio je da je povređen član 14. Konvencije, istakavši da predmetna sudska osuda ne može da podrazumeva „nepoštenje ili moralnu izopačenost“ koja bi podrila sposobnost lica da se bavi određenom profesijom. Podnosilac je bio kažnjen zatvorskom kaznom pa je uvođenje nove sankcije u smislu nemogućnosti obavljanja posla ocenjeno kao neprimereno, odnosno prema stavu suda ovakvo isključivanje je praktično predstavljalo novu kaznu.
Imajući u vidu sve navedeno, potrebno je da nas u roku od 15 dana od dana prijema ovog dopisa obavestite kako se u praksi primenjuje odredba člana 5. stav 1. tačka 5) Zakona o posredovanju u prometu i zakupu nepokretnosti, odnosno da li prethodna osuđivanost predstavlja apsolutnu zabranu upisa u Registar posrednika i ako da, iz kojih razloga imajući u vidu da je odredba menjana 2019. godine zbog usklađivanja sa Preporukom 28. FATFA koja se odnosi samo na to da države treba da osiguraju da lica osuđivana za krivična dela koja imaju veze sa pranjem novca, finansiranjem terorizma ili drugim oblicima organizovanog kriminala ne mogu obavljati određene delatnosti.
Nakon dostavljanja Vašeg odgovora, Poverenik će razmotriti da li ima mestu daljem postupanju Poverenika u skladu sa članom 33. Zakona o zabrani diskriminacije.
[1] „Službeni glasnik RS”, br. 95/13, 41/18 i 91/19.
[2] „Službeni glasnik RS“, br. 22/09 i 52/21, član 33. stav 1. tačka 7;
[3] „Službeni glanik RS“, br. 98/06 i 115/21
[4] Zakon o zabrani diskriminacije „Službeni glanik RS“, br. 22/09 i 52/21, član 2.stav1.
[5] Tlimenos protiv Grčke https://ecase.pars.rs/presuda/detalji/777
POVERENICA ZA ZAŠTITU RAVNOPRAVNOSTI
Brankica Janković
941-25 Inicijativa Ministarstvu unutrašnje i spoljne trgovine 
