1211-25 Diskriminacija na osnovu nacionalne pripadnosti u oblasti stanovanja

25. Mar 2026.

br. 07-00-896/2025-02 datum: 25. 3. 2026.

 

 

MIŠLjENjE

Mišljenje je doneto povodom pritužbe A.A, B.B. i V.V. protiv D.D. iz …, zbog diskriminacije pripadnika romske zajednice. U pritužbi je navedeno da je D.D. inicirao i predao opštinskim organima Peticiju građana protiv izgradnje socijalnih stanova u naselju … za raseljena lica sa Kosova i Metohije, a koja su većinom pripadnici romske zajednice. U izjašnjenju D.D. je, između ostalog, navedeno da nije inicijator peticije i da „na inicijativu komšija koji su bili uznemireni predloženo je da se obrate“ peticijom; da je problem urbanističke, komunalne i slične prirode a „ne kako stoji u pritužbi da je u pitanju diskriminacija, segregacija ili sl.“; da je stav meštana da postoji toliko drugih lokacija u opštini … i da im nije jasno zašto su izabrali naselje … koje je multietničko što se vidi iz peticije i potpisa Srba, Albanaca, Makedonaca, a da Romi iz naselja nisu potpisali peticiju jer „nisu ni ponuđeni iz razloga da ne bi došlo do sukoba u samoj romskoj zajednici“. U toku postupka Poverenik je utvrdio da Opština … planira izgradnju tzv. socijalnih stanova za raseljena lica sa Kosova i Metohije u naselju … i da se među raseljenim licima nalaze romske porodice koje trenutno žive u kolektivnom centru; da je D.D. potpisnik peticije, kao i da je prilikom davanja izjave za portal …, 6. novembra 2025. godine izjavio da je predao peticiju, a da je u tekstu označen kao inicijator peticije. Dalje je utvrđeno da je u peticiji, između ostalog, navedeno da meštani naselja … izražavaju svoje nezadovoljstvo izgradnjom stanova za raseljene porodice jer „Apelujemo da se pronađe druga lokacija koja bi odgovarala strukturi stanovništva koja je planirana jer svakako mi nismo saglasni i nećemo dozvoliti gradnju za ovakve namene. Zahtevamo da Opština … preispita predlog i pronađe drugu lokaciju, koja bi odgovarala strukturi stanovništva, kako bi se očuvao mir postojeći karakteri prostorna uravnoteženost našeg naselja“, kao i da je D.D. i u oktobru 2025. godine (pre predaje peticije) dostavio lokalnim vlastima pisanu izjavu u kojoj poziva nadležne da potraže drugu adekvatnu lokaciju „koja bi odgovarala strukturi stanovništva koja je planirana da se naseli“. Uvidom u tekst objavljen na portalu … od 6. novembra 2025. godine sa naslovom „Meštani … predali peticiju protiv izgradnje stanova za raseljene“, utvrđeno je da se tekst odnosi na peticiju koju su potpisali građani u naselju … i kojom se protive izgradnji stanova za raseljena lica sa Kosova i Metohije, koji od 1999. godine žive u kolektivnim centrima. U tekstu je dalje navedeno da se radi o šest porodica iz romske zajednice, kao i da je moguće da će projektom biti obuhvaćene i druge socijalno ugrožene porodice u … Navedeno je i „Inicijator peticije D.D. rekao je … da je potpise građana predao predsedniku opštine …, njegovom zameniku …, Službi Koordinacionog tela za jug Srbije i opštinskom Odeljenju za urbanizam.“ Uvidom u tekst objavljen na portalu … od 24. oktobra 2025. godine sa naslovom „Sabornost: Nađite drugu lokaciju za stanove za raseljene, … nije dobar izbor“, utvrđeno je da se u tekstu navodi: „Vest o izgradnji stanova za raseljene sa Kosova u … naselju … uznemirila je stanovnike ovog dela grada, tvrde iz SrBske organizacije „Sabornost“ (SOS). Predsednik organizacije D.D. pozvao je nadležne da preispitaju odluku.“ Po sprovedenom postupku, primenom pravila o prebacivanju tereta dokazivanja iz člana 45. Zakona o zabrani diskriminacije, Poverenik je doneo mišljenje da je D.D. povredio odredbe člana 12. Zakona o zabrani diskriminacije. D.D. je data preporuka da romskoj zajednici u … preko portala …, uputi javno izvinjenje zbog navedenih aktivnosti, kao i da se ubuduće uzdrži od ovakvih i sličnih izjava, odnosno da ubuduće ne krši propise o zabrani diskriminacije.

 

  1. TOK POSTUPKA
    • Povereniku za zaštitu ravnopravnosti pritužbom su se obratili A.A, predsednika Opštinskog odbora Stranke pravde i pomirenja … i opštinski odbornici u Skupštini opštine .. B.B. i V.V. protiv D.D., zbog diskriminacije i poziva na segregaciju prema romskoj populaciji u naselju ….
    • U pritužbi i dopuni pritužbe je, između ostalog, navedeno:
  • da kao predstavnici romske zajednice podnose pritužbu zbog javno izražene diskriminacije i poziva na segregaciju prema romskoj populaciji u naselju …;
  • da je 6. novembra 2025. godine u medijima (portal …) objavljena vest da je oko 170 meštana naselja …, Srbi i Albanaca, potpisalo peticiju protiv izgradnje socijalnih stanova za raseljena lica sa Kosova, koja su većinom pripadnici romske zajednice;
  • da je peticiju inicirao D.D. u ime stanara ulice …, i predao je predsedniku opštine … i drugim nadležnim institucijama;
  • da se u peticiji, između ostalog, navodi da bi „promena demografske strukture stanovništva dovela do konflikta i netrpeljivosti“, da bi izgradnja stanova „narušila karakter naselja“, da bi „zbog različitosti došlo do problema i nestabilnosti“;
  • da ovi navodi, naročito činjenica da peticija „cilja isključivo romske raseljene porodice“, predstavlja direktan oblik diskriminacije po osnovu nacionalne i etničke pripadnosti, zabranjen članom 12. Zakona o zabrani diskriminacije;
  • da sama ideja da se određena grupa ljudi (Romi) „izmesti“ iz jednog dela naselja zbog različitosti predstavlja javni poziv na segregaciju, kao i da je navedeno u suprotnosti sa čl. 2, 4. i 12. Zakona o zabrani diskriminacije, članom 21. Ustava Republike Srbije, članom 14. Evropske konvencije o ljudskim pravima i članom 4.Okvirne konvencije za zaštitu nacionalnih manjina;
  • da posebno zabrinjava činjenica da je inicijator peticije bivši policijski službenik, „što dodatno naglašava ozbiljnost ovog slučaja, jer se od pripadnika policije očekuje poštovanje zakona, tolerancija i zaštita ljudskih prava“;
  • da su B. i V.V. romski odbornici u Skupštini opštine … i deo lokalne vlasti izabrani glasovima romske zajednice i kao potpisnici pritužbe izražavaju zajednički stav da se ne može tolerisati bilo koji oblike diskriminacije prema Romima, bilo direktan ili prikriven;
  • da predlažu da Poverenik pokrene postupak protiv inicijatora peticije D.D. i drugih učesnika koji su javno podržali diskriminaciju; utvrdi da je došlo do povrede Zakona o zabrani diskriminacije; uputi preporuku Opštine … da se javno distancira od diskriminatornih stavova iznetih u peticiji i da preduzme mere za sprečavanje širenja sličnih inicijativa u budućnosti; obavesti javnost i podnosioca pritužbe o rezultatima postupka, u skladu sa članom 40 Zakona o zabrani diskriminacije;
  • da je ovaj slučaj važan i zbog raseljenih porodica koje su žrtve diskriminacije i zbog očuvanja suživota i tolerancije u …, gradu sa multietničkim karakterom.
    • U prilogu su dostavljeni: 1) tekstovi sa portala … od 6. i 7. novembra 2025. godine i 2) peticija od 4. novembra 2025. godine sa potpisima 171 građana;
    • Poverenik za zaštitu ravnopravnosti sproveo je postupak u cilju utvrđivanja pravno relevantnih činjenica i okolnosti, a u skladu sa članom 37. Zakona o zabrani diskriminacije[1], pa je u toku postupka zatraženo izjašnjenje D.D..
    • U izjašnjenju D. je, između ostalog, navedeno:
  • da je netačno da je inicijator peticije;
  • da sa svojom porodicom živi u …, u naselju … u porodičnoj kući;
  • da „na inicijativu komšija koji su bili uznemireni predloženo je da se obrate kao građani iz naselja gde žive i rade nadležnim u vidu peticije, sa zahtevom da se razmotri njihova primedba“. Stav građana je da nije u redu da nadležni donesu odluku „tajno bez znanja i prethodnog upoznavanja građana koji već žive u ovom naselju, te dovedu pred svršen čin i sagrade predviđene stanove“;
  • da je „mentalitet nas južnjaka“ da kad neko kupuje kuću, plac ili slično, prvo pita zbog čega se prodaje, kakav je komšiluk i tek onda donese odluku i proces kupovine;
  • da se radi o vrlo malom prostoru koji je predviđen za gradnju ovih stanova i „to tek toliko da bi se sagradio taj objekat“;
  • da su neki od razloga zašto se građani u naselju protive izgradnji: 1. da su u blizini stambenih zgrada postavljena tri velika kontejnera za smeće gde čak i građani iz drugih ulica dovoze smeće, tako da „mesto više liči na deponiju“ a sve zbog neblagovremenog odvoženja otpada; 2. da se u neposrednoj blizini nalazi fekalna stanica komunalnog preduzeća, koja je neuslovna za rad; 3. da stanari smatraju da bi samim stanovnicima koji bi eventualno došli „bilo neuslovno iz prethodno obrazloženog“, kao i zbog nedostatka parking prostora; 4. blizina restorana „koji često organizuje velika veselja“ i zbog velikog broja gostiju „život postaje nepodnošljiv pun nervoze i dovodi do velikog uznemirenja građana“; 5. da bi izgradnjom zgrade sa socijalnim stanovima došlo do smanjenja zelene površine jer su najavljivali i izgradnju igrališta za decu; 6. da su pojedini stanari postavili montažne garaže na tom prostoru i „pokušaće da izvrše upis tih objekata“; 7. nedovoljan pritisak gradske vode.
  • da je opština devastirana i po rečima predsednika opštine u velikim finansijskim dugovima, pa su navedeni problemi teško rešivi;
  • da nema poziva na diskriminaciju i segregaciju, već se „radi o lokaciji i nezadovoljstvu građana, zbog aktuelnih problema koje opština izgleda ne želi da rešava uz napomenu da je ovo urbanistički planirano naselje“;
  • da nezadovoljni građani smatraju da će se urušiti ambijent ovakav kakav je sada iako je već sada katastrofalan za normalan život;
  • da je njegov prvi komšija romske nacionalnosti, a sa druge strane Albanac i imaju izuzetnu saradnju i razumevanje; da je preko puta njegove porodične kuće „dve kuće romske nacionalnosti“ i da im je više puta pomogao;
  • „ako se postavi pitanje zašto Romi nisu potpisali peticiju, razlog je taj što nisu ni ponuđeni iz razloga da ne bi došlo do sukoba u samoj romskoj zajednici“, kao i da su četiri romske porodice u naselju izgradilo porodične kuće „bez dozvole i tu žive i niko ih nije prijavio“;
  • da je stav meštana da postoji toliko drugih lokacija u opštini … i da im nije jasno zašto su izabrali naselje … koje je multietničko što se vidi iz peticije i potpisa Srba, Albanaca, Makedonaca i dr.;
  • da je razlog podnošenja pritužbu politički marketing i promocija stranke i A.A;
  • da je navod iz pritužbe „naročito činjenica da peticija cilja isključivo romske raseljene porodice, predstavlja direktan oblik diskriminacije po osnovu nacionalne i etničke pripadnosti“, preuveličan, izmišljen, netačan, zlonameran i isti služi samo u političke svrhe,
  • da je peticiju potpisao tek šezdeset i četvrti po redu od 171 potpisnika, a da bi trebao da bude prvi da je inicijator, kako je navedeno u pritužbi;
  • da je u dopuni pritužbe podnosilac naveo njegov matični broj i da se pita odakle pravo da pribavlja i ustupa njegov matični broj i da li je broj bio neophodan, kao i da je navedeno da je predsednik UG „Srbska organizacija Sabornost“ i da ova organizacija nije organizator peticije;
  • da je u pritužbi navedeno toliko neistine i iskrivljenih činjenica, tumačenja po nahođenju podnosioca pritužbe;
  • da „mi obični građani iz naselja i ne znamo konkretno o kojim porodicama se radi, spominju se šest romskih porodica i drugi“, a ne znaju koji drugi, i pitaju se ko su ti drugi i koliko ih je i „kako misle da ih smeste baš na ovoj maloj lokaciji“, kada u … ima i drugih lokacija;
  • da je prema nezvaničnim saznanjima predlog za ovu lokaciju dao sam predsednik opštine … još 2021. godine;
  • da građani u naselju ne žele da se politizuje ovaj problem već da se uzmu u obzir svi navedeni problemi oko infrastrukture „i svega navedenog kao razlog podnošenja zahteva u vidu peticije nadležnim na odlučivanje“;
  • da je problem dugoročan da podnosioci pritužbe žele da ga ispolitizuju radi stranačkih i ličnih interesa i promocija, kako bi se dodvorili svom biračkom telu, da „pronađu krivca/e kako bi nas etiketirali“;
  • da je problem urbanističke, komunalne i slične prirode a „ne kako stoji u pritužbi da je u pitanju diskriminacija, segregacija ili sl.“.
    • U prilogu su dostavljeni: 1) novinski tekstovi sa portala … iz 2021. godine i 2) prepiska sa društvene mreže.

 

  1. ČINjENIČNO STANjE

 

  • Uvidom u peticiju građana protiv izgradnje socijalnih stanova u naselju „…“, utvrđeno je da je predata predsedniku Opštine … 5. novembra 2025. godine i da je tekst peticije sledeći: „Mi, dole popisani građani, izražavamo svoje izričito protivljenje u vidu peticije u vezi planiranog proširenja naselja izgradnjom stambenih objekata za raseljena i druga lica na teritoriji naše opštine u naselju zv. „…“. Smatramo da je neophodno bilo da obavite prvo razgovor sa žiteljima ovog naselja a ne donosite odluke i nametnuti rešenje. Projekat gradnje stanova na ovoj lokaciji značajno bi ugrozio kvaliteta života gađana koji je i u ovakvom stanju nepodnošljiv iz više razloga, a navešćemo samo neke: nedovršeni radovi u samom naselju, blizina kontejnera gde iz drugih naselja i sela dovoze smeće, koje se redovno ne odvozi na deponiju i samim tim taj prostor liči na deponiju, promenila bi se demografska struktura stanovništva te zbog različitosti bi dolazilo do konflikta, netrpeljivost i sl, gradnja stanova u ovakve svrhe sa velikom verovatnoćom donela bi nestabilnost, velike probleme i sa nesagledivim posledicama, naneće veliku štetu mikro lokaciji u ovom delu naselja i mnogo drugih problema. Apelujemo da se pronađe druga lokacija koja bi odgovarala strukturi stanovništva koja je planirana jer svakako mi nismo saglasni i nećemo dozvoliti gradnju za ovakve namene. Zahtevamo da Opština … preispita predlog i pronađe drugu lokaciju, koja bi odgovarala strukturi stanovništva, kako bi se očuvao mir postojeći karakteri prostorna uravnoteženost našeg naselja“. Zatim je priloženo pet stranica sa po 32 potpisa i jedna stranica sa 11 potpisa i na poslednjoj stranici peticije je navedeno „Napomena: Svi podaci se koriste isključivo u svrhu podnošenja ove peticije nadležnim u Opštini … i neće biti javno objavljeni. Potpisom potvrđujem da podržavam sadržaj ove peticije. Prilog: ukupno potpisa građana….171. U … dana 4. 11. 2025. godine.“
  • Uvidom u tekst objavljen na portalu … od 6. novembra 2025. godine sa naslovom „Meštani … predali peticiju protiv izgradnje stanova za raseljene“, utvrđeno je da se tekst odnosi na peticiju koju su potpisali građani u naselju … u … i kojom se protive izgradnji stanova za raseljena lica sa Kosova i Metohije, koji od 1999. godine žive u kolektivnim centrima. U tekstu je dalje navedeno da se radi o šest porodica iz romske zajednice, kao i da je moguće da će projektom biti obuhvaćene i druge socijalno ugrožene porodice u …. Navedeno je i „Inicijator peticije D.D. rekao je … da je potpise građana u sredu predao predsedniku opštine …, njegovom zameniku …, Službi Koordinacionog tela za jug Srbije i opštinskom Odeljenju za urbanizam.“
  • Uvidom u tekst objavljen na portalu … od 24. oktobra 2025. godine sa naslovom „Sabornost: Nađite drugu lokaciju za stanove za raseljene, … nije dobar izbor“, utvrđeno je da se u tekstu navodi: „Vest o izgradnji stanova za raseljene sa Kosova u bujanovačkom naselju … uznemirila je stanovnike ovog dela grada, tvrde iz SrBske organizacije „Sabornost“ (SOS). Predsednik organizacije D.D. pozvao je nadležne da preispitaju odluku.“

 

  1. MOTIVI I RAZLOZI ZA DONOŠENjE MIŠLjENjA

 

  • Poverenik za zaštitu ravnopravnosti, prilikom davanja mišljenja u ovom predmetu, razmatrao je navode iz pritužbe i izjašnjenja, kao i relevantne međunarodne i domaće pravne propise u oblasti zaštite od diskriminacije.

Pravni okvir

  • Poverenik za zaštitu ravnopravnosti je ustanovljen Zakonom o zabrani diskriminacije kao samostalan državni organ, nezavisan u obavljanju poslova utvrđenih zakonom. Odredbama člana 33. Zakona o zabrani diskriminacije propisana je nadležnost Poverenika za zaštitu ravnopravnosti. Jedna od osnovnih nadležnosti Poverenika jeste da prima i razmatra pritužbe zbog diskriminacije, daje mišljenja i preporuke u konkretnim slučajevima diskriminacije i izriče zakonom utvrđene mere.
  • Ustav Republike Srbije[2] u članu 21. zabranjuje svaku diskriminaciju, neposrednu ili posrednu, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta.
  • Ustavna zabrana diskriminacije bliže je razrađena Zakonom o zabrani diskriminacije koji u odredbama člana 2. propisuje da akt diskriminacije označava svako neopravdano pravljenje razlike ili nejednako postupanje, odnosno propuštanje (isključivanje, ograničavanje ili davanje prvenstva), u odnosu na lica ili grupe kao i na članove njihovih porodica, ili njima bliska lica, na otvoren ili prikriven način, a koji se zasniva na rasi, boji kože, precima, državljanstvu, nacionalnoj pripadnosti ili etničkom poreklu, jeziku, verskim ili političkim ubeđenjima, polu, rodu, rodnom identitetu, seksualnoj orijentaciji, polnim karakteristikama, nivoom prihoda, imovnom stanju, rođenju, genetskim osobenostima, zdravstvenom stanju, invaliditetu, bračnom i porodičnom statusu, osuđivanosti, starosnom dobu, izgledu, članstvu u političkim, sindikalnim i drugim organizacijama i drugim stvarnim, odnosno pretpostavljenim ličnim svojstvima. Načelo jednakosti razrađeno je članom 4. ovog zakona u kojem je propisano da su svi jednaki i uživaju jednak položaj i jednaku pravnu zaštitu, bez obzira na lična svojstva i da je svako dužan da poštuje načelo jednakosti, odnosno zabranu diskriminacije. Dalje je članom 12 stav 1 zabranjeno uznemiravanje, ponižavajuće postupanje i polno i rodno uznemiravanje, koje ima za cilj ili predstavlja povredu dostojanstva lica ili grupe lica na osnovu njihovog ličnog svojstva, a naročito ako se time stvara zastrašujuće, neprijateljsko, degradirajuće, ponižavajuće i uvredljivo okruženje. Odredbama člana 24. zabranjena je diskriminacija nacionalnih manjina i njihovih pripadnika na osnovu nacionalne pripadnosti, etničkog porekla, verskih uverenja i jezika.
  • Međunarodna konvencija o ukidanju svih oblika rasne diskriminacije (1965) obavezuje države potpisnice da osiguraju ostvarivanje ljudskih prava bez bilo kakve rasne, nacionalne ili etničke diskriminacije. Ona takođe zahteva doslednu borbu protiv svih oblika diskriminacije i, po potrebi, primenu posebnih i konkretnih mera u socijalnoj, ekonomskoj, kulturnoj i drugim oblastima radi unapređenja ili zaštite određenih rasnih grupa ili pojedinaca, uz garantovanje jednakosti, potpunog ostvarivanja ljudskih prava i osnovnih sloboda.
  • Zakonom o zaštiti prava i sloboda nacionalnih manjina[3] zabranjuje se svaki oblik diskriminacije na nacionalnoj, etničkoj, rasnoj i jezičkoj osnovi prema licima koja pripadaju nacionalnim manjinama. Zakon, takođe, detaljno reguliše zaštitu nacionalnih manjina od svih oblika diskriminacije u njihovom ostvarivanju prava i sloboda. Ovim zakonom se osigurava pravna osnova za zaštitu i promociju jednakosti nacionalnih manjina u Republici Srbiji, te pruža okvir za borbu protiv diskriminacije i unapređenje njihovog društvenog položaja.

Analiza navoda iz pritužbe, izjašnjenja i priloga sa aspekta antidiskriminacionih propisa

  • Zadatak Poverenika za zaštitu ravnopravnosti u konkretnom slučaju je da utvrdi da li je D.D. iniciranjem i potpisivanjem Peticije građana protiv izgradnje socijalnih stanova u naselju … 5. novembra 2025. godine diskriminisao pripadnike romske zajednice za čije potrebe je, između ostalih, predviđena izgradnja ovih socijalnih stanova.
  • Da bi se odgovorilo na pitanje da li je postupanje D.D. bilo diskriminatorno, važna je i primena pravila o preraspodeli i prebacivanju tereta dokazivanja iz člana 45. Zakona o zabrani diskriminacije. Prema ovom pravilu, u konkretnom slučaju, podnositelj pritužbe treba da učini verovatnim da je D.D. izvršio akt diskriminacije, a ukoliko to učini, teret dokazivanja da usled tog akta nije došlo do povrede načela jednakih prava i obaveza, leži na D. U pritužbi je navedeno da je D.D. inicijator peticije protiv izgradnje stanova za lica raseljena sa Kosova i Metohije među kojima su romske porodice. U prilogu pritužbe dostavljena je i sporna peticija, kao i tekst sa portala … za koji je D.D. davao izjavu o peticiji i u kojem je označen kao inicijator peticije. U tekstu peticije je, između ostalog, navedeno i da se meštani naselja protive izgradnji socijalnih stanova jer bi se „promenila demografska struktura stanovništva te zbog različitosti bi dolazilo do konflikta, netrpeljivosti i sl.“ i „da zahtevaju da lokalna vlast pronađe drugu lokaciju „koja bi odgovarala strukturi stanovništva“. Na ovaj način podnositelji pritužbe su učinili verovatnim da je postupanjem D.D. izvršen akt diskriminacije.
  • Prilikom razmatranja da li su podnositelji pritužbe učinili verovatnim akt diskriminacije, Poverenik za zaštitu ravnopravnosti uzeo je u obzir i statističke podatke i rezultate istraživanja o položaju pripadnika romske zajednice. U Redovnom godišnjem izveštaju Poverenika o stanju u oblasti zaštite ravnopravnosti za 2025. godinu navedeno je da dostupni podaci, kao i praksa Poverenika, ukazuju da su diskriminacija i ciginazam kao njen oblik, siromaštvo i socijalna isključenost i dalje jedni od najvećih problema sa kojima se romska nacionalna manjina suočava. Jedan broj pripadnika romske nacionalne manjine i dalje živi u teškom siromaštvu i u uslovima koji ne obezbeđuju dostojanstven život, posebno u pogledu stanovanja i pristupa osnovnoj infrastrukturi. Ovi dugotrajni nepovoljni uslovi života i diskriminacija zajedno se odražavaju na obrazovanje, zdravstvenu zaštitu, mogućnosti zapošljavanja, puno učešće u društvenom životu i političku participaciju.[4] Rezultati istraživanja „Odnos građana i građanki prema diskriminaciji“[5] ukazuju na složenost i unutrašnje protivurečnosti u stavovima većinskog stanovništva Srbije prema romskoj zajednici. U oblasti stanovanja, učesnici istraživanja smatraju da je diskriminacija u najvećoj meri izražena prema Romima (32%), a zatim osobama koje su siromašne (27%) i migrantima (24%). Kada je reč o stavovima prema romskoj populaciji, rezultati ukazuju na izvesnu podeljenost. Sa jedne strane, većina ispitanika smatra da bi bilo korisno za društvo ukoliko bi se Romi bolje integrisali (20%), pri čemu svega 19% smatra da su sami odgovorni za siromaštvo. Sa druge strane, 62% ispitanika deli mišljenje da Romi zapravo i ne žele da se obrazuju i zaposle poput ostalih građana.
  • Kako je akt diskriminacije učinjen verovatnim, u smislu člana 45. stav 2. Zakona o zabrani diskriminacije, teret dokazivanja da u ovom slučaju nije povređeno načelo jednakosti snosi D.D.. U skladu sa tim, Poverenik za zaštitu ravnopravnosti cenio je da li činjenice i dokazi koje je D.D. ponudio pružaju dovoljno osnova za zaključak da pripadnici romske zajednice koji su stanovnici kolektivnog centra za koje se planira izgradnja socijalnih stanova u ovom naselju su ovakvim postupanjem diskriminisani odnosno da li navedeno postupanje stvara ponižavajuće, neprijateljsko i uvredljivo okruženje za pripadnike ove zajednice.
  • Analizom navoda pritužbe, izjašnjenja i dostavljenih priloga, nesporno je utvrđeno da Opština … planira izgradnju tzv. socijalnih stanova za raseljena lica sa Kosova i Metohije u naselju … i da se među raseljenim licima nalazi i šest romskih porodica koje trenutno žive u kolektivnom centru. Dalje je utvrđeno da D.D. potpisnik peticije, kao i da je prilikom davanja izjave za portal … 6. novembra 2025. godine izjavio da je predao peticiju a da je u tekstu označen kao inicijator peticije. Takođe, uvidom u peticiju utvrđeno je da meštani naselja … izražavaju svoje nezadovoljstvo izgradnjom stanova za raseljene porodice, zbog komunalnih problema ali i jer „promenila bi se demografska struktura stanovništva te zbog različitosti bi dolazilo do konflikta, netrpeljivosti“, „gradnja stanova u ovakve svrhe sa velikom verovatnoćom donela bi nestabilnost, velike probleme i sa nesagledivim posledicama, naneće veliku štetu mikrolokaciji u ovom delu naselja i mnogo još drugih problema“, kao i da traže od lokalne vlasti da „pronađu drugu lokaciju koja bi odgovarala strukturi stanovništva koja je planirana“.
  • U izjašnjenju, D.D. negira da je organizator potpisivanja i predaje peticije ukazujući da se njegov potpis nalazi tek na 64. mestu od 171 potpisa, da je peticija podneta jer će izgradnja nove zgrade u naselju i povećanja broja stanovnika dovesti do neželjenih komunalnih, infrastrukturnih i drugih urbanističkih problema, kao i da ima komšije romske nacionalnosti kojima je ranije pomagao. Dalje je u izjašnjenju navedeno da je mentalitet meštana takav da je za vrednost nekretnine važno ko je komšija i da Romi iz naselja nisu pozvani da potpisuju peticiju „da ne bi došlo do sukoba u samoj romskoj zajednici“. Takođe, utvrđeno je i da je D.D. neposredno pre potpisivanja peticije, konkretno u oktobru 2025. godine, kao predsednik udruženja građana, od lokalne vlasti tražio da nađu drugu lokaciju „koja bi odgovarala strukturi stanovništva koja je planirana da se naseli“.
  • Nesporno je da se u peticiji nigde izričito ne spominje nacionalna pripadnost budućih stanara socijalnih stanova, ali je nesporno i da je meštanima naselja … poznato da se socijalni stanovi planiraju za porodice raseljene sa Kosova i Metohije koje žive u kolektivnom centru i da se među njima nalazi šest romskih porodica. Iz svega navedenog, prevashodno analizom teksta peticije u kontekstu navoda iz izjašnjenja D.D., nesporno je da se peticijom želi sprečiti dolazak ovih porodica u naselje …. U peticiji je jasno napisano da bi „gradnja stanova u ovakve svrhe“ donela „velike probleme sa nesagledivim posledicama“ i zatim zatraženo da se pronađe druga lokacija „koja bi odgovarala strukturi stanovništva“. Ovakvim postupanjem, odnosno izražavanjem stava zajednice da je jedna grupa stanovnika nepoželjna u zajednici zbog svoje nacionalnosti ili etničkog porekla, stvara uvredljivo i neprijateljsko okruženje. Odredbom člana 12. Zakona o zabrani diskriminacije propisana je zabrana uznemiravanja i ponižavajućeg postupanja koje ima za cilj ili predstavlja povredu dostojanstva lica ili grupe lica na osnovu njihovog ličnog svojstva, a naročito ako se time stvara zastrašujuće, neprijateljsko, degradirajuće, ponižavajuće i uvredljivo okruženje. S tim u vezi, važno je istaći, da radnja izvršenja ovog oblika diskriminacije može da se javi u vidu svakog postupanja koje je uznemiravajuće i ponižavajuće, uključujući i usmeno ili pisano, izričito ili konkludentno izražavanje ideja, informacija i mišljenja koje je za posledicu imalo ili ima uznemiravanje i ponižavanje lica ili grupe lica na osnovu njihovog ličnog svojstva. Ovde je potrebno ponovo ukazati na statističke podatke istraživanja koji nesporno pokazuju da su u oblasti stanovanja diskriminacija u najvećoj meri izražena prema Romima (32%), osobama koje su siromašne (27%) i migrantima (24%). Preslikavanjem ovih podataka u kontekst konkretnog slučaja, nesporno je da su raseljene romske porodice sa Kosova i Metohije koje decenijama žive u kolektivnom centru u …, izložene višestrukoj i intersekcijskoj diskriminaciji.
  • Iz izjašnjenja na navode iz pritužbe proizlazi da D.D. ne osporava da je potpisao peticiju i navodi da je peticija inicirana mogućim komunalnim i urbanističkim problemima koje bi izazvalo doseljavanje novog broja stanovnika, međutim iz teksta peticije jasno je da je predaja peticije motivisana „strukturom stanovništva koja je planirana“ odnosno činjenicom da se planira izgradnja stanova za raseljena lica sa Kosova i Metohije među kojima je šest romskih porodica. Uprkos tome što u izjašnjenju D.D. navodi da ima komšije Rome i da im je pomagao, ostaje činjenica da je potpisao peticiju, predao je nadležnima i davao izjave kojima se protivi izgradnji socijalnih stanova u naselju jer bi se „promenila demografska struktura stanovništva te bi zbog različitosti dolazilo do konflikta, netrpeljivosti i sl“. Potvrda zaključku da je peticija pre svega uperena protiv doseljavanja romskih porodica u naselje potvrđuju i navodi u izjašnjenju D.D. da stanovnici naselja … romske nacionalnosti nisu pozvani da potpišu peticiju jer bi to dovelo do „sukoba u samoj romskoj zajednici“.
  • Predmetna peticija je očigledno izazvala uznemirenje u romskoj zajednici u … imajući u vidu da je ovim povodom Povereniku podneta pritužba predstavnika romske zajednice. S obzirom da peticija stvara uvredljivo i ponižavajuće okruženje za romsku nacionalnu manjinu, primenom pravila o prebacivanju tereta dokazivanja iz člana 45. Zakona o zabrani diskriminacije, Poverenik je dao mišljenje da je povređen član 12. Zakona o zabrani diskriminacije, a u vezi sa članom 24. istog zakona. Naime, D.D. nije dostavio dokaze da nije organizator potpisivanja i podnošenja peticije, kao i da se ne protivi izgradnji socijalnih stanova za ove porodice. Nesporno je da tekst peticije potencira „strukturu stanovništva“ za koju se planira izgradnja stanova kao povod izražavanja nezadovoljstva meštana, a ne postojanje objektivnih razloga komunalne i urbanističke prirode.
  • Povodom navoda iz pritužbe da podnosioci pritužbe predlažu da Poverenik uputi preporuku Opštini … da se javno distancira od diskriminatornih stavova iznetih u peticiji i da preduzme mere za sprečavanje širenja sličnih inicijativa u budućnosti i obavesti javnost i podnosioca pritužbe o rezultatima postupka, u skladu sa članom 40 Zakona o zabrani diskriminacije, Poverenik ukazuje da je odredbama člana 39. stav 2. Zakona o zabrani diskriminacije propisano da uz mišljenje da li je došlo do povrede odredaba ovog zakona, Poverenik preporučuje licu protiv kojeg je podneta pritužba način otklanjanja povrede prava. S obzirom da je pritužba podneta protiv D.D., Poverenik je u konkretnom slučaju dao preporuku mera licu protiv kog je podneta pritužba. Odredbama člana 40. Zakona o zabrani diskriminacije je propisano da ako lice kome je preporuka upućena ne postupi po preporuci, odnosno ne otkloni povredu prava, Poverenik mu izriče meru opomene, a ako to lice ne otkloni povredu prava u roku od 30 dana od dana izricanja opomene, Poverenik može o tome izvestiti javnost.

 

  1. MIŠLjENjE

 

U postupku po pritužbi A.A, B.B. i V.V. protiv D.D. iz Bujanovca, zbog diskriminacije pripadnika romske zajednice, Poverenik je mišljenja da su povređene odredbe člana 12. Zakona o zabrani diskriminacije.

 

  1. PREPORUKA

 

Poverenik za zaštitu ravnopravnosti daje D.D. preporuku:

 

  • Da romskoj zajednici u … preko portala …, uputi javno izvinjenje zato što je potpisivanjem i predajom Peticije građana protiv izgradnje socijalnih stanova u naselju … 5. novembra 2025. godine stvoreno uznemirujuće, neprijateljsko i ponižavajuće okruženje za pripadnike romske zajednice.
  • Da se ubuduće uzdrži od ovakvih i sličnih izjava, odnosno da ubuduće ne krši propise o zabrani diskriminacije.

Potrebno je da D.D. obavesti Poverenika za zaštitu ravnopravnosti o sprovođenju ove preporuke, u roku od 30 dana od dana prijema mišljenja sa preporukom.

Saglasno članu 40. Zakona o zabrani diskriminacije, ukoliko D.D. ne postupi po preporuci u roku od 30 dana, biće doneto rešenje o izricanju mere opomene, protiv kojeg nije dopuštena žalba, a za slučaj da ovo rešenje ne sprovede, Poverenik za zaštitu ravnopravnosti može o tome obavestiti javnost preko sredstava javnog informisanja i na drugi pogodan način.

Protiv ovog mišljenja sa preporukom nije dopuštena žalba niti bilo koje drugo pravno sredstvo, jer se njime ne odlučuje o pravima i obavezama pravnih subjekata.

[1] „Službeni glasnik RS”, broj 22/09 i 52/2021

[2] „Službeni glasnik RS“, broj 98/06 i 115/21

[3] „Službeni list SRJ”, broj 11/02, „Službnei list SCG”, broj 1/03 – Ustavna povelja i „Službeni glasnik RS”, br. 72/09 – dr. zakon i 97/13-odluka US, i 47/18.

[4]  https://ravnopravnost.gov.rs/rs/izvestaji/

[5] Izveštaj o percepciji građana i građanki o diskriminaciji u Srbiji, Poverenik za zaštitu ravnopravnosti, 2023

 

POVERENIK ZA ZAŠTITU RAVNOPRAVNOSTI
Milan Antonijević

microsoft-word-icon1211-25 Diskriminacija na osnovu nacionalne pripadnosti u oblasti stanovanja Download

Print Friendly, PDF & Email
back to top