br. 119-01-16/2026-02 datum: 17.7.2026. godine

VISOKI SAVET SUDSTVA

Bojana Čogurić, predsednica

11000 BEOGRAD

Resavska 42

Predmet: Preporuka mera za ostvarivanje ravnopravnosti

Poštovana gospođo Čogurić,

Povereniku za zaštitu ravnopravnosti obratio se narodni poslanik Šaip Kamberi ukazujući na neproporcionalnu zastupljenost sudija albanske nacionalnosti u Osnovnom sudu u Bujanovcu u odnosu na broj stanovnika albanske nacionalnosti u toj opštini. U svom dopisu navodi da zvanični podaci ukazuju da Albanci čine preko 62% ukupnog stanovništva, dok je zastupljenost sudija albanske nacionalnosti u Osnovnom sudu u Bujanovcu svega 10%, što prema njevim rečima predstavlja značajno odstupanje od principa odgovarajuće zastupljenosti nacionalnih manjina.

Kao što Vam je poznato, Poverenik za zaštitu ravnopravnosti u okviru nadležnosti propisanih Zakonom o zabrani diskriminacije^[1] prati sprovođenje zakona i drugih propisa u cilju unapređenja ravnopravnosti i zaštite od diskriminacije.

Zakonom o Visokom savetu sudstva propisano je da Visoki savet sudstva između ostalog u skladu sa članom 17. nadležan da bira sudije i sudije porotnike.

Ustav Republike Srbije[2], odredbom člana 21. zabranjuje svaku diskriminaciju, neposrednu ili posrednu, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta. Članom 77. Ustava Republike Srbije propisano je da pripadnici nacionalnih manjina imaju, pod istim uslovima kao ostali građani, pravo da učestvuju u upravljanju javnim poslovima i da stupaju na javne funkcije.

Propisi Republike Srbije, kao izuzetak od pravila, odnosno kao mogući, dozvoljeni razlog odstupanja od formalne jednakosti predviđaju mogućnost uvođenja posebnih mera u cilju postizanja pune ravnopravnosti navedenih društvenih grupa. Ustav Republike Srbije^[3], pored opšte zabrane diskriminacije, u članu 76. dodatno naglašava da je zabranjena bilo kakva diskriminacija zbog pripadnosti nacionalnoj manjini, kao i da se ne smatraju diskriminacijom posebni propisi i privremene mere koje Republika Srbija može uvesti u ekonomskom, socijalnom, kulturnom i političkom životu, radi postizanja pune ravnopravnosti između pripadnika nacionalne manjine i građana koji pripadaju većini, ako su usmerene na uklanjanje izrazito nepovoljnih uslova života koji ih posebno pogađaju. Ove odredbe su dalje razrađene Zakonom o zabrani diskriminacije^[4], kao i drugim propisima koji uređuju položaj i prava nacionalnih manjina.

Zakon o zaštiti prava i sloboda nacionalnih manjina[5], propisuje da organi vlasti u Republici Srbiji u skladu sa Ustavom i zakonom donose propise, pojedinačne pravne akte i preduzimaju mere u cilju obezbeđenja pune i efektivne ravnopravnosti između pripadnika nacionalnih manjina i građana koji pripadaju većini.

Odredba člana 52. Zakona o sudijama[6] propisuje da je pri predlaganju za izbor sudije i izboru sudije zabranjena svaka diskriminacija po bilo kom osnovu. Pri predlaganju za izbor sudije, kao i pri izboru sudije vodi se računa o nacionalnom sastavu stanovništva, odgovarajućoj zastupljenosti pripadnika nacionalnih manjina i poznavanju stručne pravne terminologije na jeziku nacionalne manjine, koji je u službenoj upotrebi u sudu. Ista odredba sadržana je i u Pravilniku o postupku za izbor sudije i predsednika suda^[7].

Zakon o zabrani diskriminacije, odredbom člana 14. definiše posebne (afirmativne mere) tako da se ne smatraju diskriminacijom posebne mere uvedene radi postizanja pune ravnopravnosti, zaštite i napretka lica, odnosno grupe lica koja se nalaze u nejednakom položaju. Posebne mere, primenjuju se dok se ne postigne cilj zbog kojeg su propisane, ako zakonom nije drugačije propisano.

Posebno je važno da u sredinama u kojima pripadnici nacionalnih manjina čine veći deo stanovništva, pravosudne institucije odražavaju raznolikost zajednice kojoj pružaju pravnu zaštitu. Takva zastupljenost doprinosi jačanju poverenja građana u nezavisnost, nepristrasnost i dostupnost pravosuđa, unapređuje komunikaciju sa strankama i predstavlja važan element izgradnje poverenja pripadnika nacionalnih manjina u institucije.

Imajući u vidu navedeno, Poverenik za zaštitu ravnopravnosti, u skladu sa svojim nadležnostima iz člana 33. tačka 9. Zakona o zabrani diskriminacije upućuje preporuku mera za ostvarivanje ravnopravnosti Visokom savetu sudstva:

• da, u okviru svojih zakonom utvrđenih nadležnosti, prilikom odlučivanja o izboru sudija i popunjavanju sudijskih mesta u Osnovnom sudu u Bujanovcu, posebnu pažnju posveti ostvarivanju odgovarajuće zastupljenosti pripadnika albanske nacionalne manjine, imajući u vidu nacionalni sastav stanovništva na području nadležnosti tog suda, uz dosledno poštovanje zakonom propisanih uslova i kriterijuma za izbor sudija, uključujući i poznavanje stručne pravne terminologije na jeziku nacionalne manjine koji je u službenoj upotrebi.

Navedena preporuka, može se realizovati uvođenjem posebnih (afirmativnih) mera u skladu sa zakonom.

Molimo Vas da nas obavestite o preduzetim merama u cilju postupanja po preporuci Poverenika za zaštitu ravnopravnosti.

[1] „Službeni glasnik RS“, br. 22/09 i 52/21, član 33. stav 1. tačka 7, a u vezi tačke 5.

[2] „Službeni glasnik RS“, br.98/06, 115/21

[3] Ustav Republike Srbije („Službeni glasnik RS”, br. 98/2006, 115/2021 i 16/2022)

[4] Zakon o zabrani diskriminacije („Službeni glasnik RS”, br. 22/2009 i 52/2021)

[5] „Sl. list SRJ”, br. 11/2002, „Sl. list SCG”, br. 1/2003 – Ustavna povelja i „Sl. glasnik RS“, br. 72/2009 – dr. zakon, 97/2013 – odluka US i 47/2018

[6]„Sl. glasnik RS“, br. 10/2023

[7] „Sl. glasnik RS“, br. 34/2024 i 33/2026

POVERENIK ZA ZAŠTITU RAVNOPRAVNOSTI
Milan Antonijević

455-26 Preporuka mera Visokom savetu sudstva