2. 021-01-01362/2026-02 datum: 2.6.2026.

MINISTARSTVO ZA JAVNA ULAGANjA

Darko Glišić, ministar

11000 BEOGRAD

Nemanjina br. 11

Predmet: Preporuka mera za ostvarivanje ravnopravnosti i zaštite od diskriminacije

Poštovani gospodine Glišiću,

Povereniku za zaštitu ravnopravnosti pritužbom se obratilo udruženje AA (u daljem tekstu: Udruženje), podnošenjem pritužbe u ime BB iz Beograda, protiv Gradske uprave Grada Beograda. U pritužbi je, između ostalog navedeno da je BB obavestila Udruženje da je 2023. godine iz ponuđenog kataloga stanova iz Regionalnog stambenog programa …, izabrala jednoiposoban stan u ul. … br. .., stan br. …, ukupne površine 33,24 metra kvadratna, da je ovaj postupak sprovela Gradska uprava grada Beograda – Sekretarijat za imovinske i pravne poslove u saradnji sa Komesarijatom za izbeglice i migracije Republike Srbije, Vladom Republike Srbije i „…“, da BB trenutno živi sa ćerkom koja ima status osobe sa invaliditetom u identičnoj zgradi sa zgradom koja je u procesu izgradnje i u kojoj je izabrala stan, da tvrdi da je stan u kome trenutno borave kao zakupci veći i prilagođen osobama sa invaliditetom, dok je stan, koji joj je ponuđen za kupovinu u okviru navedenog programa (i koji je prihvatila izjavom iz 2023. godine) u zgradi koja se tek gradi, neuslovan za život njene ćerke koja je osoba sa invaliditetom. Dalje, u pritužbi je navedeno da u stanu u drugoj završenoj zgradi, koji je isti kao stan koji se gradi za BB i njenu ćerku, trenutno živi njihova komšinica, te da kada odu kod nje u goste, shvataju da je takav stan apsolutno neuslovan za život osobe sa invaliditetom, da je BB dala saglasnost za predmetni stan jer joj je rečeno da, s obzirom na to da domaćinstvo čine ona i njena ćerka, nema mogućnost dobijanja stana veće kvadrature, da imajući u vidu ćerkino zdravstveno stanje i činjenicu da je u kolicima, takav stan apsolutno nije uslovan za normalno stanovanje, te je kao jedan od problema naveden i problem nemogućnosti da se uđe u toalet, kao i da se nisu uzele u obzir potrebe za većim prostorom zbog pomoćnih sredstava koje njena ćerka koristi zbog svog zdravstvenog stanja i invaliditeta.

Poverenik je, nakon pribavljanja izjašnjenja Sekretarijata za imovinske i pravne poslove Grada Beograda, u sprovedenom postupku po pritužbi, odnosno nakon utvrđivanja činjeničnog stanja i pravnog okvira, konstatovao da kvadratura stana, odnosno njegova površina, ne mogu biti a priori povezani sa njegovom pristupačnošću osobama sa invaliditetom, posebno imajući u vidu odredbe propisa koji se odnose na obavezu obezbeđivanja pristupačnosti na stambene zgrade sa deset i više stanova iz Pravilnika o tehničkim standardima planiranja, projektovanja i izgradnje objekata, kojima se osigurava nesmetano kretanje i pristup osobama sa invaliditetom, deci i starim osobama^[1]

Naime, svaki stan, bez obzira na njegovu kvadraturu, može biti projektovan na način da bude pristupačan osobama sa invaliditetom, a u skladu sa relevantnim odredbama Zakona o planiranju i izgranji, kao i odredbama Pravilnika o tehničkim standardima planiranja, projektovanja i izgradnje objekata, kojima se osigurava nesmetano kretanje i pristup osobama sa invaliditetom, deci i starim osobama.

S tim u vezi, neophodno je i ukazati da je za pristupačnost stana osobama sa invaliditetom, koji se nalazi u javnoj svojini do otkupa od strane korisnika, kao i za njegovu eventualnu adaptaciju, odgovoran investitor, kao i izvođač građevinskih radova, u skladu sa pozitivnim zakonskim propisima.

Uzimajući u obzir sve navedeno, kao i da je pritužba podneta protiv Gradske uprave Grada Beograda i Komesarijata za izbeglice i migracije, Poverenik je konstatovao da lica protiv kojih je pritužba podneta očigledno ne mogu biti odgovorni za eventualnu nepristupačnost stana, ukoliko se ispostavi da stan koji je BB dobila po osnovu konkursa zaista ne bude pristupačan za njenu ćerku koja je osoba sa invaliditetom, budući da su ova lica isključivo bila zadužena za zakonito i pravilno sprovođenje konkursa za dodelu stanova prema odredbama člana 19v Zakona o izbeglicama.

Takođe, Poverenik je u toku postupka izvršio uvid u Ugovor o realizaciji projekta „…“, i tom prilikom je, analizom ugovornih odredaba, ustanovio da je investitor u konkretnom slučaju Ministarstvo za javna ulaganja, a izvođač radova privredno društvo VV.

Ustav Republike Srbije^[2] u članu 21. zabranjuje svaku diskriminaciju, neposrednu ili posrednu, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta.

Odredbama člana 3. Konvencije UN o pravima osoba sa invaliditetom^[3] propisana su opšta načela konvencije, a to su: 1) poštovanje urođenog dostojanstva, individualna samostalnost uključujući slobodu vlastitog izbora i nezavisnost osoba; 2) zabrana diskriminacije; 3) puno i efikasno učešće i uključivanje u društvo; 4) uvažavanje razlika i prihvatanje osoba sa invaliditetom kao dela ljudske raznolikosti i čovečanstva; 5) jednake mogućnosti; 6) dostupnost; 7) ravnopravnost žena i muškaraca i 8) uvažavanje razvojnih sposobnosti dece sa invaliditetom kao i poštovanje prava dece sa invaliditetom na očuvanje svog identiteta. Odredbama člana 9. ove konvencije, između ostalog, propisano je da će, u cilju omoćavanja samostalnog života i punog učešća osoba sa invaliditetom u svim sferama života, države strane ugovornice preduzeti odgovarajuće mere da osobama sa invaliditetom obezbede pristup, ravnopravno sa drugima, fizičkom okruženju, prevozu, informacijama i komunikacijama, uključujući informacione i komunikacione tehnologije i sisteme, kao i drugim pogodnostima i uslugama koje su otvorene odnosno koje stoje na raspolaganju javnosti, kako u urbanim tako i u ruralnim sredinama. Te mere, koje uključuju identifikovanje i uklanjanje prepreka i barijera za pristup, odnosiće se, između ostalog, i na: 1) zgrade, puteve, prevozna sredstva i druge pogodnosti u zatvorenom i na otvorenom prostoru, uključujući škole, stambene objekte, zdravstvene objekte i radna mesta; 2) informacije, komunikacije i druge usluge, uključujući i elektronske usluge i hitne službe.

Zakonom o zabrani diskriminacije^[4] propisano je da je diskriminacija kao svako neopravdano pravljenje razlike ili nejednako postupanje, odnosno propuštanje (isključivanje, ograničavanje ili davanje prvenstva), u odnosu na lica ili grupe kao i članove njihovih porodica, ili njima bliska lica, na otvoren ili prikriven način, a koji se zasniva na rasi, boji kože, precima, državljanstvu, nacionalnoj pripadnosti ili etničkom poreklu, jeziku, verskim ili političkim ubeđenjima, polu, rodu, rodnom identitetu, seksualnoj orijentaciji, polnim karakteristikama, nivoom prihoda, imovnom stanju, rođenju, genetskim osobenostima, zdravstvenom stanju, invaliditetu, bračnom i porodičnom statusu, osuđivanosti, starosnom dobu, izgledu i članstvu u političkim, sindikalnim i drugim organizacijama i drugim stvarnim, odnosno pretpostavljenim ličnim svojstvima. odredbama člana 26. ovog zakona propisano je da diskriminacija osoba sa invaliditetom postoji ako se postupa protivno načelu poštovanja jednakih prava i sloboda osoba sa invaliditetom u političkom, ekonomskom, kulturnom i drugom aspektu javnog, profesionalnog, privatnog i porodičnog života.

Članom 3. stav 1. tačka 2. Zakona o sprečavanju diskriminacije osoba sa invaliditetom^[5] propisano je da diskriminacija osoba sa invaliditeom predstavlja svako pravljenje razlike ili nejednako postupanje, odnosno propuštanje (isključivanje, ograničavanje ili davanje prvenstva) u odnosu na lica ili grupe, kao i na članove njihovih porodica, ili njima bliska lica, na otvoren ili prikriven način, a koje se zasniva na invalidnosti ili razlozima u vezi sa njom.

Odredbama člana 19. Zakona o izbeglicama^[6], između ostalog, propisano je da izbeglici i licu iz člana 18. stav 2. tačka 1) ovog zakona i članovima njihovog porodičnog domaćinstva, radi njihove integracije, Republika Srbija može rešavati stambene potrebe, kao i da se stambene potrebe lica iz stava 1. ovog člana mogu se rešavati na jedan od načina: 1) davanjem nepokretnosti u državnoj svojini na korišćenje na određeno vreme; 2) davanjem nepokretnosti u državnoj svojini u zakup na određeno vreme sa mogućnošću kupovine; 3) dodelom sredstava za poboljšanje uslova stanovanja; 4) kupovinom građevinskog materijala za započetu izgradnju nepokretnosti i 5) kupovinom seoske kuće sa okućnicom. Odredbama člana 19v ovog zakona, propisano je da se stambene potrebe rešavaju prema broju članova porodičnog domaćinstva, i to za samca ili dva člana – nepokretnost površine do 30 metara kvadratnih, a za svakog sledećeg člana porodičnog domaćinstva još po 10 metara kvadratnih, te da se površina nepokretnosti veća od površine iz stava 1. ovog člana, u smislu ovog zakona, smatra se viškom stambenog prostora.

Odredbama člana 5. Zakona o planiranju i izgradnji^[7] propisano je da se zgrade javne i poslovne namene, kao i drugi objekti za javnu upotrebu (ulice, trgovi, parkovi i sl.), moraju  projektovati, graditi i održavati tako da svim korisnicima, a naročito osobama sa invaliditetom, deci i starim osobama, omogućavaju nesmetan pristup, kretanje i boravak, odnosno korišćenje u skladu sa odgovarajućim tehničkim propisima čiji su sastavni deo standardi koji definišu obavezne tehničke mere i uslove projektovanja, planiranja i izgradnje, kojima se osigurava nesmetano kretanje i pristup osobama sa invaliditetom, deci i starim osobama, kao i da se stambene i stambeno-poslovne zgrade sa deset i više stanova moraju projektovati i graditi tako da se svim korisnicima, a naročito osobama sa invaliditetom, deci i starim osobama omogućava nesmetan pristup, kretanje, boravak i rad.

Pravilnikom o tehničkim standardima planiranja, projektovanja i izgradnje objekata, kojima se osigurava nesmetano kretanje i pristup osobama sa invaliditetom, deci i starim osobama^[8], u članu 1. stav 2. je propisano da pristupačnost, u smislu ovog pravilnika, odnosi se na zgrade javne i poslovne namene, objekte za javnu upotrebu (ulice, trgovi, parkovi i sl.), kao i na stambene i stambeno poslovne zgrade sa deset i više stanova. Takođe, u odeljku „Elementi pristupačnosti kretanja i boravka u prostoru – stambene zgrade i objekti za javno korišćenje“, propisani su standardi i mere koje moraju biti preduzete odnosno instalirane u objektu kako bi osobe sa invaliditetom, deca i stari mogli nesmetano da se kreću. Tako je, odredbama čl. 19. do 21. propisano da hodnici, predsoblja i druge pomoćne prostorije moraju biti širine najmanje 150 cm i dužine 200 cm bez opreme (jednostavno prilagodljivi stan), da svi prolazi između soba moraju biti bez pragova odnosno drugih visinskih razlika, da spavaće, dnevne sobe i prostor za obedovanje i rad u dnevnoj sobi u stanovima moraju biti najmanje površine od 9 m², a dužina kraće stranice je najmanje 240 cm, da sobe, učionice i radni prostor, podrazumevaju slobodan prostor za okretanje invalidskih kolica u prostoriji: 1) najmanje površine kruga prečnika od 150 cm; 2) prostor za kretanje oko nameštaja širine najmanje 120 cm; 3) radni sto konzolno izveden tako da je gornja ploča na visini od najviše 85 cm, s dubinom pristupa od najmanje 50 cm; 4) ulazna vrata učionice i radnog prostora širine svetlog otvora najmanje 80 cm, sobe najmanje 80 cm. Dalje, navedenim odredbama propisano je i da slobodan prostor oko kuhinjske opreme u stanovima koje koriste osobe u invalidnim kolicima, treba da dozvoljava manevrisanje kolicima, što se obezbeđuje na sledeći način: 1) slobodna radna ploča dužine je najmanje 90 cm; 2) radna, grejna ploča i sudoper konzolno su izvedene s dubinom pristupa od najmanje 50 cm, gornjom pločom na visini od najviše 85 cm; 3) viseći elementi postavljeni su donjim rubom na visinu od 120 cm od površine poda; 4) donji elementi na izvlačenje, slobodni upotrebni prostor za korištenje kuhinjskih elemenata i okretanje invalidskih kolica imaju površinu kruga prečnika od najmanje 150 cm; 5) ulazna vrata širine svetlog otvora najmanje 80 cm. Odredbama člana 20. i 21. ovog pravilnika, propisano je da WC i kupatilo moraju biti projektovani tako da omogućavaju ispunjenje uslova koji su pravilnikom propisani, kako bi mogli biti korišćeni od strane osoba sa invaliditetom, dece i starih.

Uzimajući u obzir navedene odredbe, kao i činjenicu da se radi o stanu koji je, do eventualnog otkupa, u javnoj svojini, te razumevajući zabrinutost podnositelja pritužbe i pravilno ukazanu važnost pristupačnosti stana koji se dodeljuje osobi sa invaliditetom, Poverenik, koristeći svoja ovlašćenja iz člana 33. stav 1. tačka 9. Zakona o zabrani diskriminacije upućuje preporuku mera za ostvarivanje ravnopravnosti i zaštite od diskriminacije Ministarstvu za javna ulaganja kao investitoru:

– Da, u saradnji sa izvođačem radova – privrednim društvom VV, preduzme sve mere i radnje iz svoje nadležnosti u cilju obezbeđivanja pristupačnosti stana broj … u prizemlju stambene zgrade ul. … br. …, ukupne površine 33,24 m2 koji je dodeljen BB i njenoj kćerki koja je osoba sa invaliditetom i koja za kretanje koristi kolica, u skladu sa zakonom.

Potrebno je da nas o preduzetim radnjama iz Vaše nadležnosti obavestite u roku od 30 dana od dana prijema ove preporuke.

[1] „Sl. glasnik RS“, br. 22/15 i 10/26

[2] „Sl. glasnik RS“, broj 98/06 i 115/21

[3] Zakon o potvrđivanju Konvencije UN o pravima osoba sa invaliditeom („Sl. glasnik RS – Međunarodni ugovori“, br. 42/09)

[4] „Sl. glasnik RS“, br. 22/09 i 52/21

[5] „Sl. glasnik RS“, br. 33/06 i 13/16

[6] „Sl. glasnik RS“, br. 18/92, „Sl. list SRJ“, br. 42/02 – odluka SUS i „Sl. glasnik RS“, br. 30/10

[7] „Sl. glasnik RS“, br. 72/09, 81/09 – ispr., 64/10 – odluka US, 24/11, 121/12, 42/13 – odluka US, 50/13 – odluka US, 98/13 – odluka US, 132/14, 145/14, 83/18, 31/19, 37/19 – dr. zakon, 9/20, 52/21, 62/23 i 91/25

[8] „Sl. glasnik RS“, br. 22/15 i 10/26

POVERENIK ZA ZAŠTITU RAVNOPRAVNOSTI
Milan Antonijević

496-26 Preporuka mera Ministarstvu za javna ulaganja