br. 07-00-142/2026-02 datum: 27. 2.2026. godine
Hitno!
GRAD NOVI SAD
ŽARKO MIĆIN, gradonačelnik
21101 NOVI SAD
Trg slobode 1
Poštovani gospodine Mićin,
Povereniku za zaštitu ravnopravnosti se obratila organizacija civilnog društva „Centar za integracije Sigurnost“, povodom situacije u romskom naselju u ulici Sime Matavulj, u delu poznatom kao „Depresija“ na teritoriji Novog Sada. Ova organizacija je ukazala da su se obratili gradu Novom Sadu, sa zahtevom da se postupi zakonito, transparentno i u skladu sa domaćim i međunarodnim standardima zaštite ljudskih prava. U dopisu su ukazali da ukoliko bi eventualno došlo do raseljavanja bez jasnog pravnog osnova, bez pisanih akata i obezbeđivanja adekvatnog, trajnog i održivog stambenog rešenja, postojala bi realna opasnost od diskriminatornog postupanja po osnovu nacionalne pripadnosti, kao i od produbljivanja socijalne isključenosti. Od Poverenika za zaštitu ravnopravnosti su zahtevali da preventivno deluje, u cilju eventualnog raseljavanja, kako bi se obezbedilo poštovanje prava ovih porodica, sprečila diskriminacija i osiguralo zakonito, proporcionalno i održivo rešenje stambenog pitanja.
Uz dopis je dostavljena peticija potpisana od strane 13 porodica (35 lica) koje je ova organizacija zatekla prilikom obilaska terena.
Poverenik za zaštitu ravnopravnosti u okviru nadležnosti propisanih Zakonom o zabrani diskriminacije[1] prati sprovođenje zakona i drugih propisa i inicira donošenje ili izmenu propisa u cilju unapređenja ravnopravnosti i zaštite od diskriminacije. U skladu sa članom 33. stav 1. tačka 9. ovog zakona, Poverenik organima javne vlasti i drugim licima upućuje preporuke mera za ostvarivanje ravnopravnosti i zaštite od diskriminacije.
Poverenik ukazuje da je ravnopravno ostvarivanje prava na adekvatan životni standard i adekvatno stanovanje garantovano domaćim i međunarodnim dokumentima koji promovišu i garantuju ljudska i manjinska prava.
Ustav Republike Srbije[2] u članu 66. jemči posebnu zaštitu porodice, majke, samohranog roditelja i deteta. Članom 21. Ustava zabranjena je svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta. Članom 76. stav 3. Ustava propisano je da se ne smatraju diskriminacijom posebni propisi i privremene mere koje Republika Srbija može uvesti u ekonomskom, socijalnom, kulturnom i političkom životu, radi postizanja pune ravnopravnosti između pripadnika nacionalne manjine i građana koji pripadaju većini, ako su usmerene na uklanjanje izrazito nepovoljnih uslova života koji ih posebno pogađaju.
Ustavna zabrana diskriminacije bliže je razrađena Zakonom o zabrani diskriminacije, koji u čl. 4. propisuje da su svi jednaki i uživaju jednak položaj i jednaku pravnu zaštitu, bez obzira na lična svojstva, te da je svako dužan da poštuje načelo jednakosti, odnosno zabranu diskriminacije. Odredbom člana 24. Zakona o zabrani diskriminacije zabranjena je diskriminacija nacionalnih manjina i njihovih pripadnika na osnovu nacionalne pripadnosti, etničkog porekla, verskih uverenja i jezika. Takođe, odredbom člana 27a stav 1. ovog zakona propisano je da diskriminacija u oblasti stanovanja postoji ako se na osnovnu ličnog svojstva lica ili grupe lica uskraćuje ili otežava pristup programima stambene podrške, odbije ostvarivanje prava iz oblasti stanovanja, za omogućavanje pristupa programima stambene podrške traži ispunjenje uslova koji se ne postavljaju drugim licima ili grupi lica, odnosno ako se u pristupu programima stambene podrške neopravdano omogući prvenstvo drugom licu ili grupi lica.
Zakon o stanovanju i održavanju zgrada[3] u članu 79. propisuje da ukoliko je neophodno izvršiti iseljenje i ukoliko lice sa članovima svog porodičnog domaćinstva nema u svojini drugu nepokretnost za stanovanje i nema dovoljno sredstava da obezbedi drugi smeštaj, to lice sa članovima svog porodičnog domaćinstva ostvaruje pravo na preseljenje u odgovarajući smeštaj koje obezbeđuje nadležni organ jedinice lokalne samouprave na čijoj teritoriji to lice ima prebivalište i koji je doneo rešenje o iseljenju. U stavu 3. istog člana propisano je da odgovarajući smeštaj za preseljenje treba da zadovolji: odgovarajuću lokaciju, u smislu pristupa osnovnoj komunalnoj infrastrukturi, nezagađenosti zemljišta, mogućnostima ostvarivanja prihoda i dostupnosti javnih usluga, a naročito u pogledu obrazovanja, zdravstvene i socijalne zaštite, cenovnu dostupnost stanovanja, u smislu smanjenja učešća u troškovima stanovanja u zavisnosti od visine primanja domaćinstva, u skladu sa odredbama ovog zakona o stambenoj podršci, licima koja ne mogu da plaćaju troškove stanovanja, odgovarajuće prostorne uslove stana, u smislu da korisna stambena površina stana po članu porodičnog domaćinstva ne može biti manja od 8 m2, odgovarajuće uslove opremljenosti osnovnim električnim, vodovodnim i sanitarnim instalacijama, zadovoljavajuće uslove sa stanovišta sigurnosti i bezbednosti, u smislu fizičke bezbednosti, kao i zaštite od hladnoće, vlage, toplote, kiše, vetra i ostalih nepovoljnih klimatskih uticaja, fizičku pristupačnost objekta u skladu sa propisom koji uređuje nesmetano kretanje i pristup osobama sa invaliditetom, deci i starim osobama, uvažavanje kulturne prikladnosti stanovanja lica koje se preseljava. Dalje, članom 80. navedenog zakona propisano je da državni i drugi organi, kao i drugi subjekti koji učestvuju u sprovođenju postupaka iseljenja i preseljenja, dužni su da ga sprovode u skladu sa principima zakonitosti, što znači da odlučuju i postupaju na osnovu zakona i drugih opštih akata, kao i opšteprihvaćenih pravila međunarodnog prava i potvrđenih međunarodnih ugovora, srazmernosti, koja znači korišćenje mera koje su za lica pogođena iseljenjem i preseljenjem najpovoljnija, ako se njima postižu svrha i cilj zakona, zaštite dostojanstva, što znači da poštuju i štite dostojanstvo lica koja su pogođena iseljenjem i preseljenjem, zaštite posebno ugroženih lica, što znači da prilikom sprovođenja postupaka štite prava posebno ugroženih lica, naročito žena, dece, samohranih roditelja, porodica sa troje i više dece, žrtve porodičnog nasilja, lica preko 65 godina starosti i osoba sa invaliditetom, međusobne saradnje, što znači da su državni i drugi organi, kao i drugi subjekti koji učestvuju u sprovođenju postupaka iseljenja i preseljenja, dužni da međusobno sarađuju u cilju zaštite ljudskih i manjinskih prava i ostvarivanja najboljih interesa lica koja su pogođena ovim postupcima.
Dokumentom „Osnovni principi i smernice u vezi evikcija i raseljavanja zasnovanih na razvoju“, koje je sačinio specijalni izvestilac Visokog komesara Ujedinjenih nacija, državama koje sprovede raseljavanje građana iz neformalnih naselja pružaju se saveti u vezi mera i procedura koje treba primeniti kako se raseljenja ne bi odvijala u suprotnosti sa postojećim međunarodnim standardima ljudskih prava. Ovaj dokument posebnu pažnju pridaje kako samom procesu raseljavanja, tako i procesu koji sledi nakon preseljenja, odnosno, propisani su kriterijumi adekvatnog stanovanja u alternativnom smeštaju koji se, između ostalog, odnose na: prostorije i infrastrukturu koja obuhvata pijaću vodu, energiju za kuvanje, grejanje i osvetljenje, sanitarne uređaje i prostorije za pranje, uslove za skladištenje hrane, kanalizaciju; stambeni prostor koji ispunjava uslove za stanovanje, pružajući stanovnicima adekvatan prostor, zaštitu od hladnoće, vlage, topline, kiše, kao i od građevinskih opasnosti ili izvora zaraze, garantujući fizičku bezbednost ukućana, pristup mogućnosti zapošljavanja, zdravstvenim uslugama, školama i socijalnim ustanovama[4]. Prilikom odlučivanja da li je određeni alternativni smeštaj adekvatan za stanovanje, propisana je obaveza poštovanja određenih pravila koja se odnose na saradnju nadležnih organa sa raseljenim licima, uz njihovo puno učešće u procesu preseljenja. Takođe, propisano je da niko od raseljenih lica ne sme da trpi štetu u pogledu ljudskih prava, odnosno, prava na kontinuirano poboljšanje životnih uslova[5].
Poverenik podseća da međunarodni standardi u postupku preseljenja obuhvataju sprovođenje mera i poštovanje kriterijuma pre preseljenja, za vreme preseljenja i nakon preseljenja. S tim u vezi, treba napomenuti da Komitet UN za ekonomska, socijalna i kulturna prava u Opštem komentaru br. 7. navodi da evikcije, odnosno, rušenja ne treba da za posledicu imaju da pojedinac postane beskućnik ili podložan povredama drugih ljudskih prava i da država članica mora da preduzme sve odgovarajuće mere kako bi omogućila dostupan adekvatan alternativni smeštaj ili preseljenje. Evropski sud za ljudska prava stao je na stanovište da evikcija iz objekta, u slučaju kada organ javne vlasti nije obezbedio adekvatan alternativni smeštaj, predstavlja povredu prava na poštovanje privatnog i porodičnog života iz člana 8. Evropske konvencije o ljudskim pravima.
Integracija pripadnika romske nacionalne manjine, uz obezbeđivanje adekvatnih i humanih uslova života, predstavlja jedan od najznačajnijih ciljeva i afirmativnih mera strategije socijalne inkluzije Roma i Romkinja. Problem stanovanja Roma u Srbiji veoma je kompleksan, s obzirom da neadekvatni uslovi stanovanja i život u neformalnim naseljima znatno otežavaju pristup drugim ekonomskim i socijalnim pravima. Jedan broj Roma živi u nelegalnim naseljima u uslovima koji su daleko ispod standarda. Poverenik za zaštitu ravnopravnosti podseća da je u skladu sa Opštim komentarom broj 4. Komiteta Ujedinjenih nacija za ekonomska, socijalna i kulturna prava, pitanje pravne sigurnosti stambenog statusa od centralnog značaja za ostvarivanje prava na adekvatno stanovanje jer od njega zavisi zaštita od prinudnih iseljenja, uznemiravanja i ometanja u uživanju prava na stanovanje.
Imajući u vidu sve navedeno, a polazeći od ovlašćenja propisanih članom 33. stav 1. tačka 9. Zakona o zabrani diskriminacije, Poverenik u cilju preventivnog delovanja preporučuje Gradu Novi Sad da u slučaju eventualnog raseljavanja porodica iz ovog romskog naselja povodom kog nam se obratilo udruženje Centar za integracije Sigurnost, postupi u skladu sa citiranim propisima i međunarodnim standardima i smernicama za raseljavanje građana iz neformalnih naselja, kao i da proces zbrinjavanja sprovede u saradnji i uz aktivno učešće stanovnika ovog naselja, poštujući njihove potrebe i pravo na učešće u donošenju odluka.
[1] „Službeni glasnik RS“, br. 22/09 i 52/21, član 33. stav 1. tačka 7, a u vezi tačke 5.
[2] “Sl. glasnik RS“, br. 98/06 i 115/21
[3] „Sl. glasnik RS“, br. 104/16 i 9/20 – dr.zakon
[4] Poglavlje V, st. 55. Osnovnih principa i smernica u vezi evikcija i raseljavanja zasnovanih na razvoju
[5] Poglavlje V, st. 56. tač. d. i i. Osnovnih principa i smernica u vezi evikcija i raseljavanja zasnovanih na razvoju
POVERENIK ZA ZAŠTITU RAVNOPRAVNOSTI
Milan Antonijević
151-26 Preeporuka mera – Novi Sad 
