br. 021-01-458/2026-02 datum: 12.2.2026. godine
HITNO!!
GRADSKI CENTAR ZA SOCIJALNI RAD BEOGRAD
Stanko Gujaničić, v.d. direktora
office@gcsrbg.org
11000 BEOGRAD
Ruska 4
Poštovani gospodine Grujaničiću,
Poverenik za zaštitu ravnopravnosti u okviru nadležnosti propisanih Zakonom o zabrani diskriminacije[1] prati sprovođenje zakona i drugih propisa i inicira donošenje ili izmenu propisa u cilju unapređenja ravnopravnosti i zaštite od diskriminacije. U skladu sa članom 33. stav 1. tačka 9. ovog zakona, Poverenik organima javne vlasti i drugim licima upućuje preporuke mera za ostvarivanje ravnopravnosti i zaštite od diskriminacije.
Imajući u vidu navedeno obraćamo Vam se u ciu hitnog postupanja i zbrinjavanja porodica romske nacionalnosti, povodom kojih nam se obratila organizacija civilnog društva Inicijativa za ekonomska i socijalna prava – A11. Ova organizacija je ukazala da su gradske vlasti u utorak, 10. februara 2026. godine, bez ikakve prethodne najave, donele rešenja o iseljenju i mimo domaćih i međunarodnih standarda i propisa koji garantuju pravo na adekvatno stanovanje i zaštitu od prinudnih iseljenja, raselile četiri romske porodice iz improvizovanih objekata u neformalnom naselju u Dunavskoj ulici na Dorćolu. Dalje je posebno ukazano da je, od 12 raseljenih članova porodica, četvoro maloletne dece, uključujući i dve bebe od četiri i sedam meseci starosti. U dopusu se dalje navodi da su u iseljenju učestvovali predstavnici Gradskog centra za socijalni rad i Sekretarijata za socijalnu zaštitu grada Beograda, koji su se oko 12 časova pojavili sa predstavnicima drugih komunalnih službi i naložili stanovnicima naselja da u roku od dva sata pokupe svoje lične stvari i pokretnu imovinu i napuste svoje domove. Potom su minibusom prevezeni u „kontejnersko naselje“ u Resniku u Ulici Save Miljkovića. Nakon što su napustili naselje, objekti u kojima su živeli više od šest godina srušeni su bagerima. Kao alternativni smeštaj, porodicama su dodeljena dva prazna metalna kontejnera bez grejnih tela, a u jednom od njih električne instalacije ne rade. Dalje se navodi da je terenskom proverom utvrđeno da su kontejneri potpuno nefunkcionalni i da su ispod svakog prihvatljivog minimuma adekvatnog alternativnog smeštaja, što je i primoralo ove porodice da već sada traže smeštaj u kojem će, pre svega, moći da zbrinu najmlađe. Zbog neuslovnosti ponuđenog smeštaja, pojedini članovi prinudno iseljenih porodica prethodnu noć su proveli na ulici. U dopisu je ukazano da su pored toga, ove porodice izuzetno lošeg socio-ekonomskog statusa i nisu korisnici materijalnih socijalnih davanja, a prihode ostvaruju od neformalnog rada, povremenih i privremenih poslova i sakupljanja sekundarnih sirovina. Smatraju da je ovakvim postupanjem nadležnih organa grubo prekršen Zakon o stanovanju i održavanju zgrada, koji nalaže da se svaki postupak raseljavanja sprovodi uz prethodnu odluku o neophodnosti iseljenja, plan preseljenja i redovan kontakt i konsultacije sa osobama koje su pogođene raseljavanjem, kao i Međunarodni pakt o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima koji je Republika Srbija ratifikovala, a prema čijim odredbama nijedno prinudno iseljenje ne sme da dovede do beskućništva.
Uz dopis su dostavljene fotografije smeštaja u koji su premeštene porodice (fotografije metalnih jedinica – kontejnera) i fotografije naselja nakon raseljavanja. Uvidom u fotografije smeštajnih jedinica može se zaključiti da su one prazne i neuslovne, dok je poverenik uvidom na licu mesta konstatovao stanje kao što je na priloženim fotografijama naselja nakon iseljenja porodica.
Imajući u vidu potrebu za hitnošću u postupanju Poverenik za zaštitu ravnopravnosti je odmah stupio u komunikaciju sa zaposlenima iz Sekretarijata za socijalnu zaštitu grada Beograda, kao i zaposlenima u Gradskom centru za socijalni rad gde je navedeno da je iseljenje porodica ranije najavljeno i da je porodica koja je prvom prilikom popisana ima zaključen ugovor sa Gradom Beogradom za smeštaj u naselju Reva u koje naselje porodica nije želela da se vrati već su zatražili preseljenje u drugo naselje koje je bliže gradu imajući u vidu posao kojim se bave. Ukazano je da je porodica tražila preseljenje u što kraćem roku zbog čega su organizovali prevoz i kao trenutno slobodan smeštaj ponudili smeštaj u naselju u Rakovici. U razgovoru je navedeno šta se sve konkretnog dana desilo, kao i da je i policija bila na licu mesta o čemu postoje zapisnici i da su službenici dali izjave. Takođe je navedeno da preduzimaju mere u cilju adekvatnog zbrinjavanja, da je angažovan majstor u vezi popravke struje u jednom od kontejnera, kao i da su preduzeli druge mere u cilju uređenja objekta sa Crvenim krstom i drugim organizacijama, kao i da je Centar za socijalni rad preduzeo druge aktivnosti u cilju ostvarivanja prava iz socijalne zaštite.
S tim u vezi, potrebno je da Poverenika u najkraćem roku obavestite o svim činjenicama i okolnostima u vezi sa raseljavanjem romskih porodica od 10. februara 2026. godine, kao i da dostavite dokumentaciju i dokaze o aktivnostima koje ste preduzeli i nameravate da preduzmete ovim povodom.
Poverenik ukazuje na odredbe Ustav Republike Srbije[2] kojima se u članu 66. jemči posebna zaštitu porodice, majke, samohranog roditelja i deteta. Članom 21. Ustava zabranjena je svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta. Članom 76. stav 3. Ustava propisano je da se ne smatraju diskriminacijom posebni propisi i privremene mere koje Republika Srbija može uvesti u ekonomskom, socijalnom, kulturnom i političkom životu, radi postizanja pune ravnopravnosti između pripadnika nacionalne manjine i građana koji pripadaju većini, ako su usmerene na uklanjanje izrazito nepovoljnih uslova života koji ih posebno pogađaju.
Ustavna zabrana diskriminacije bliže je razrađena Zakonom o zabrani diskriminacije, koji u čl. 4. propisuje da su svi jednaki i uživaju jednak položaj i jednaku pravnu zaštitu, bez obzira na lična svojstva, te da je svako dužan da poštuje načelo jednakosti, odnosno zabranu diskriminacije. Odredbom člana 24. Zakona o zabrani diskriminacije zabranjena je diskriminacija nacionalnih manjina i njihovih pripadnika na osnovu nacionalne pripadnosti, etničkog porekla, verskih uverenja i jezika. Takođe, odredbom člana 27a stav 1. ovog zakona propisano je da diskriminacija u oblasti stanovanja postoji ako se na osnovnu ličnog svojstva lica ili grupe lica uskraćuje ili otežava pristup programima stambene podrške, odbije ostvarivanje prava iz oblasti stanovanja, za omogućavanje pristupa programima stambene podrške traži ispunjenje uslova koji se ne postavljaju drugim licima ili grupi lica, odnosno ako se u pristupu programima stambene podrške neopravdano omogući prvenstvo drugom licu ili grupi lica.
Poverenik ukazuje na odredbe Zakona o socijalnoj zaštiti koji u članu 2. propisuje da je socijalna zaštita, u smislu ovog zakona, organizovana društvena delatnost od javnog interesa čiji je cilj pružanje pomoći i osnaživanje za samostalan i produktivan život u društvu pojedinaca i porodica, kao i sprečavanje nastajanja i otklanjanje posledica socijalne isključenosti. Odredbom člana 120 ovog zakona propisano je da Centar za socijalni rad, u skladu sa zakonom: 1) procenjuje potrebe i snage korisnika i rizike po njega i planira pružanje usluga socijalne zaštite; 2) sprovodi postupke i odlučuje o pravima na materijalna davanja i o korišćenju usluga socijalne zaštite; 3) preduzima propisane mere, pokreće i učestvuje u sudskim i drugim postupcima; 4) vodi propisane evidencije i stara se o čuvanju dokumentacije korisnika. Poslovi iz stava 1. tač. 2) i 4) ovog člana koji se odnose na prava, odnosno usluge socijalne zaštite o čijem se obezbeđivanju stara Republika Srbija obavljaju se kao povereni, a organizaciju rada, normative i standarde stručnog rada u vršenju poverenih poslova propisuje ministar nadležan za socijalnu zaštitu. Stavom 3. ovog člana propisano je da poslove koji se odnose na prava, odnosno usluge socijalne zaštite o čijem se obezbeđivanju stara autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave centar za socijalni rad obavlja u skladu sa propisom koji donosi nadležni organ autonomne pokrajine, odnosno nadležni organ jedinice lokalne samouprave.
Zakon o stanovanju i održavanju zgrada[3] u članu 79. propisuje da ukoliko je neophodno izvršiti iseljenje i ukoliko lice sa članovima svog porodičnog domaćinstva nema u svojini drugu nepokretnost za stanovanje i nema dovoljno sredstava da obezbedi drugi smeštaj, to lice sa članovima svog porodičnog domaćinstva ostvaruje pravo na preseljenje u odgovarajući smeštaj koje obezbeđuje nadležni organ jedinice lokalne samouprave na čijoj teritoriji to lice ima prebivalište i koji je doneo rešenje o iseljenju. U stavu 3. istog člana propisano je da odgovarajući smeštaj za preseljenje treba da zadovolji: odgovarajuću lokaciju, u smislu pristupa osnovnoj komunalnoj infrastrukturi, nezagađenosti zemljišta, mogućnostima ostvarivanja prihoda i dostupnosti javnih usluga, a naročito u pogledu obrazovanja, zdravstvene i socijalne zaštite, cenovnu dostupnost stanovanja, u smislu smanjenja učešća u troškovima stanovanja u zavisnosti od visine primanja domaćinstva, u skladu sa odredbama ovog zakona o stambenoj podršci, licima koja ne mogu da plaćaju troškove stanovanja, odgovarajuće prostorne uslove stana, u smislu da korisna stambena površina stana po članu porodičnog domaćinstva ne može biti manja od 8 m2, odgovarajuće uslove opremljenosti osnovnim električnim, vodovodnim i sanitarnim instalacijama, zadovoljavajuće uslove sa stanovišta sigurnosti i bezbednosti, u smislu fizičke bezbednosti, kao i zaštite od hladnoće, vlage, toplote, kiše, vetra i ostalih nepovoljnih klimatskih uticaja, fizičku pristupačnost objekta u skladu sa propisom koji uređuje nesmetano kretanje i pristup osobama sa invaliditetom, deci i starim osobama, uvažavanje kulturne prikladnosti stanovanja lica koje se preseljava. Dalje, članom 80. navedenog zakona propisano je da državni i drugi organi, kao i drugi subjekti koji učestvuju u sprovođenju postupaka iseljenja i preseljenja, dužni su da ga sprovode u skladu sa principima zakonitosti, što znači da odlučuju i postupaju na osnovu zakona i drugih opštih akata, kao i opšteprihvaćenih pravila međunarodnog prava i potvrđenih međunarodnih ugovora, srazmernosti, koja znači korišćenje mera koje su za lica pogođena iseljenjem i preseljenjem najpovoljnija, ako se njima postižu svrha i cilj zakona, zaštite dostojanstva, što znači da poštuju i štite dostojanstvo lica koja su pogođena iseljenjem i preseljenjem, zaštite posebno ugroženih lica, što znači da prilikom sprovođenja postupaka štite prava posebno ugroženih lica, naročito žena, dece, samohranih roditelja, porodica sa troje i više dece, žrtve porodičnog nasilja, lica preko 65 godina starosti i osoba sa invaliditetom, međusobne saradnje, što znači da su državni i drugi organi, kao i drugi subjekti koji učestvuju u sprovođenju postupaka iseljenja i preseljenja, dužni da međusobno sarađuju u cilju zaštite ljudskih i manjinskih prava i ostvarivanja najboljih interesa lica koja su pogođena ovim postupcima.
Dokumentom „Osnovni principi i smernice u vezi evikcija i raseljavanja zasnovanih na razvoju“, koje je sačinio specijalni izvestilac Visokog komesara Ujedinjenih nacija, državama koje sprovede raseljavanje građana iz neformalnih naselja pružaju se saveti u vezi mera i procedura koje treba primeniti kako se raseljenja ne bi odvijala u suprotnosti sa postojećim međunarodnim standardima ljudskih prava. Ovaj dokument posebnu pažnju pridaje kako samom procesu raseljavanja, tako i procesu koji sledi nakon preseljenja, odnosno, propisani su kriterijumi adekvatnog stanovanja u alternativnom smeštaju koji se, između ostalog, odnose na: prostorije i infrastrukturu koja obuhvata pijaću vodu, energiju za kuvanje, grejanje i osvetljenje, sanitarne uređaje i prostorije za pranje, uslove za skladištenje hrane, kanalizaciju; stambeni prostor koji ispunjava uslove za stanovanje, pružajući stanovnicima adekvatan prostor, zaštitu od hladnoće, vlage, topline, kiše, kao i od građevinskih opasnosti ili izvora zaraze, garantujući fizičku bezbednost ukućana, pristup mogućnosti zapošljavanja, zdravstvenim uslugama, školama i socijalnim ustanovama[4]. Prilikom odlučivanja da li je određeni alternativni smeštaj adekvatan za stanovanje, propisana je obaveza poštovanja određenih pravila koja se odnose na saradnju nadležnih organa sa raseljenim licima, uz njihovo puno učešće u procesu preseljenja. Takođe, propisano je da niko od raseljenih lica ne sme da trpi štetu u pogledu ljudskih prava, odnosno, prava na kontinuirano poboljšanje životnih uslova[5].
Poverenik podseća da međunarodni standardi u postupku preseljenja obuhvataju sprovođenje mera i poštovanje kriterijuma pre preseljenja, za vreme preseljenja i nakon preseljenja. S tim u vezi, treba napomenuti da Komitet UN za ekonomska, socijalna i kulturna prava u Opštem komentaru br. 7. navodi da evikcije, odnosno, rušenja ne treba da za posledicu imaju da pojedinac postane beskućnik ili podložan povredama drugih ljudskih prava i da država članica mora da preduzme sve odgovarajuće mere kako bi omogućila dostupan adekvatan alternativni smeštaj ili preseljenje. Evropski sud za ljudska prava stao je na stanovište da evikcija iz objekta, u slučaju kada organ javne vlasti nije obezbedio adekvatan alternativni smeštaj, predstavlja povredu prava na poštovanje privatnog i porodičnog života iz člana 8. Evropske konvencije o ljudskim pravima.
Integracija pripadnika romske nacionalne manjine, uz obezbeđivanje adekvatnih i humanih uslova života, predstavlja jedan od najznačajnijih ciljeva i afirmativnih mera strategije socijalne inkluzije Roma i Romkinja. Problem stanovanja Roma u Srbiji veoma je kompleksan, s obzirom da neadekvatni uslovi stanovanja i život u neformalnim naseljima znatno otežavaju pristup drugim ekonomskim i socijalnim pravima. Jedan broj Roma živi u nelegalnim naseljima u uslovima koji su daleko ispod standarda. Poverenik za zaštitu ravnopravnosti podseća da je u skladu sa Opštim komentarom broj 4. Komiteta Ujedinjenih nacija za ekonomska, socijalna i kulturna prava, pitanje pravne sigurnosti stambenog statusa od centralnog značaja za ostvarivanje prava na adekvatno stanovanje jer od njega zavisi zaštita od prinudnih iseljenja, uznemiravanja i ometanja u uživanju prava na stanovanje.
Navedene informacije možete dostaviti kao potpisan i skeniran dokument i putem mejla na adresu poverenik@ravnopravnost.gov.rs .
Takođe koristimo priliku da Vas obavestimo da će Poverenik, izaći na teren kako bi neposrednim uvidom utvrdio činjenično stanje imajući u vidu kontradiktorne navode iz obraćanja i navode zaposlenih u Sekretarijatu za socijalnu zaštitu i Gradskom centru za socijalni rad.
Nakon dostavljanja traženih podataka, Poverenik će odlučiti o daljem postupanju u ovoj pravnoj stvari.
[1] „Službeni glasnik RS“, br. 22/09 i 52/21, član 33. stav 1. tačka 7, a u vezi tačke 5.
[2] “Sl. glasnik RS“, br. 98/06 i 115/21
[3] „Sl. glasnik RS“, br. 104/16 i 9/20 – dr.zakon
[4] Poglavlje V, st. 55. Osnovnih principa i smernica u vezi evikcija i raseljavanja zasnovanih na razvoju
[5] Poglavlje V, st. 56. tač. d. i i. Osnovnih principa i smernica u vezi evikcija i raseljavanja zasnovanih na razvoju
POVERENIK ZA ZAŠTITU RAVNOPRAVNOSTI
Milan Antonijević
120-26 Preporuka Gradskom centru za socijalni rad Beograd 
