Mišlјenje na Nacrt zakona o Centralnom registru stanovništva

del. br. 011-00-49/2018-02  datum:  9.11.2018.god.

 

Postupajući u okviru zakonom propisane nadležnosti[1], Poverenik za zaštitu ravnopravnosti,  daje

MIŠLjENјE

na Nacrt zakona o Centralnom registru stanovništva

 

Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave je dopisom broj 011-00-412/2017-26 od 29. oktobra 2018.godine, dostavilo Povereniku za zaštitu ravnopravnosti Nacrt zakona o Centralnom registru stanovništva (u dalјem tekstu: Nacrt zakona), radi davanja mišlјenja.

Postupajući po ovom dopisu, dajemo mišlјenje na Nacrt zakona, sa aspekta delokruga rada Poverenika za zaštitu ravnopravnosti.

Ustav Republike Srbije[2] zabranjuje svaku diskriminaciju, neposrednu ili posrednu, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta. Odredbama člana 20. stav 1. Ustava propisano je da se lјudska i manjinska prava zajamčena Ustavom mogu zakonom biti ograničena ako ograničenje dopušta Ustav, u svrhe radi kojih ga Ustav dopušta, u obimu neophodnom da se ustavna svrha ograničenja zadovolјi u demokratskom društvu i bez zadiranja u suštinu zajamčenog prava, dok je stavom 2. istog člana propisano da se dostignuti nivo lјudskih i manjinskih prava ne može smanjivati.

 

Ustavna zabrana diskriminacije bliže je razrađena Zakonom o zabrani diskriminacije, koji u članu 2. stav 1. tačka 1. propisuje da diskriminacija i diskriminatorno postupanje označavaju svako neopravdano pravlјenje razlike ili nejednako postupanje, odnosno propuštanje (isklјučivanje, ograničavanje ili davanje prvenstva), u odnosu na lica ili grupe kao i na članove njihovih porodica, ili njima bliska lica, na otvoren ili prikriven način, a koji se zasniva na rasi, boji kože, precima, državlјanstvu, nacionalnoj pripadnosti ili etničkom poreklu, jeziku, verskim ili političkim ubeđenjima, polu, rodnom identitetu, seksualnoj orijentaciji, imovnom stanju, rođenju, genetskim osobenostima, zdravstvenom stanju, invaliditetu, bračnom i porodičnom statusu, osuđivanosti, starosnom dobu, izgledu, članstvu u političkim, sindikalnim i drugim organizacijama i drugim stvarnim, odnosno pretpostavlјenim ličnim svojstvima. Odredbama člana 4. propisano je načelo jednakosti tako što je regulisano da su svi jednaki i uživaju jednak položaj i jednaku pravnu zaštitu, bez obzira na lična svojstva, te da je svako dužan da poštuje načelo jednakosti, odnosno zabranu diskriminacije. Odredbama čl. 5-14. definisani su različiti oblici povrede načela jednakosti, odnosno diskriminatornog postupanja.

S obzirom na to da se Nacrt zakona odnosi na obradu podataka o ličnosti, kao i prikuplјanje i razmenu ovih podataka, želimo da istaknemo da se ovi podaci uglavnom odnose i na lična svojstva koja Zakon o zabrani diskriminacije prepoznaje i kao osnove diskriminacije (pol, starosno doba, bračni i porodični status, imovinski status i dr).

 

S tim u vezi Poverenik ukazuje da je Nacrtom zakona potrebno precizirati na koju vrstu podataka prijemni organ ima pravo uvida, odnosno da li pre uvida u određene podatke prijemni organ mora obrazložiti postojanje pravnog interesa za vršenje uvida u određeni podatak. Primera radi u određenim slučajevima saznanje činjenice o određenom licu da li je u braku ili ne, da li ima decu ili ne, ili koliko godina ima i sl. može biti osnov diskriminacije i razlog neopravdanog pravlјenja razlike ili nejednakog postupanja, odnosno propuštanja u odnosu na lica ili grupe lica, kao i na članove njihovih porodica ili njima bliska lica. S tim u vezi smatramo da nije dovolјno doneti rešenje u kojem je predviđeno koji prijemni organi imaju pravo preuzimanja podataka iz Centralnog registra, već je nužno propisati i postupak ograničenog pristupa samo u odnosu na podatak koji je nužan za vršenje poslova propisanih zakonom.

 

Pored toga smatramo da je potrebno dodatno precizirati član 14. Nacrta zakona iz razloga što iz navedene odredbe nije jasno da li je rešenje Ministra upravni akt, te da li se na isto može uložiti žalba ili pokrenuti upravni spor.

 

U članu 3. Nacrta zakona propisano je da je svrha uspostavlјanja Centralnog registra postojanje jedinstvene, centralizovane i pouzdane državne baze podataka koja sadrži tačne i ažurne podatke o stanovništvu Republike Srbije u elektronskom obliku, kojim se omogućava svim državnim organima i organizacijama, organima i organizacijama autonomne pokrajne i lokalne samouprave, ustanovama, javnim preduzećima, posebnim organima preko kojih se ostvaruje regulatorna funkcija i pravnim i fizičkim licima kojima su poverena javna ovlašćenja da poslove iz svoje nadležnosti obavlјaju na pouzdan, ekonomičan i efikasan način, zasnovan na centralizovano obrađenim, tačnim, ažurnim i pouzdanim podacima. Članom  4. Nacrta zakona propisana je da se u Centralnom registru vode i obrađuju podaci o stanovništvu sa namenom efikasnog vođenja upravnih i drugih postupaka; efikasnog upravlјanja evidencijama u elektronskom obliku u kojima se, između ostalog, vode i podaci o stanovništvu Republike Srbije; praćenje stanja i trendova stanovništva i obavlјanje statističkih, socioekonomskih i drugih istraživanja i analiza iz delokruga izvornog ili prijemnog organa, kao i vršenje drugih zakonom ili drugim propisom utvrđenih poslova organa. Članom 15. stav 3. Nacrta zakona propisano je da se za potrebe korišćenja u statističke, naučne i istraživačke svrhe, u okviru Centralnog registra obrazuje posebna baza, sa anonimizovanim podacima. Iz navedenih odredaba nije jasno da li samo lica iz člana 3. Nacrta zakona imaju pristup i posebnom delu baze u kojem su navedeni anonimizovani podaci, ili će ovi podaci biti dostupnim svim zainteresovanim fizičkim  i pravnim licima, kao i na koji način se pristupa ovim podacima (da li će npr. baza sa anonimizovanim podacima biti dostupna na sajtu Ministarstva).

 

Odredbom člana 7. stav 2. i 3. odgovornost za usklađenost podataka između Centralnog registra i izvorne evidencije data je u nadležnost ministarstvu nadležnom za poslove uprave. Ministarstvo će po predlogu lica na koje se podaci odnose ili prijemnog organa koji je u vršenju poslova iz svoje nadležnosti uočio neslaganje u podacima iz Centralnog registra, obavestiti izvorni organ o preduzimanju mera za proveru tačnosti podataka i eventualnog postupka za njegovu izmenu. Međutim, nije jasno da li se podaci koji su upisani u Centralni registar imaju smatrati tačnim dok se ne dokaže suprotno i šta se dešava u slučajevima kada se podatak koji je primera radi upisan u matičnu knjigu rođenih razlikuje od podatka upisanog u Centralni registar, odnosno organ koji vodi postupak i koji vrši uvid u podatak u cilјu vođenja postupka, koji podatak ima smatrati tačnim i na kojem podatku će zasnivati utvrđivanje određenih činjenica u postupku. Takođe, odredbom člana 13. stav 2. Nacrta zakona, kojom je regulisan unos podataka u Centralni registar propisano je da podatak u odnosu na čiju tačnost postoji sumnja označava se statusom  „podatak u proveri“. Međutim, postavlјa se pitanje na koji način će postupati organ koji vodi postupak u vremenskom periodu koji je potreban da se utvrdi da li je neophodno izvršiti ispravku podatka ili ne. Poverenik za zaštitu ravnopravnosti posebno ukazuje na ova pitanja, imajući u vidu da pojedini postupci pred organima javne vlasti se vode na način da je uslov za ostvarivanje prava određeno lično svojstvo podnosioca zahteva (na primer, ostvarivanje prava na materijalna davanja, dečiji dodatak, roditelјski dodatak, invalidsku penziju i sl.). Naime, ukoliko se podaci iz Centralnog registra razlikuju u odnosu na podatke iz evidencija koje vode pojedini organi (ministarstva i slično), nadležni organ, koji odlučuje po konkretnom zahtevu, može doći u situaciju da ne zna kojem podatku da pokloni veru, ili da zbog statusa „podatak u proveri“ nema potreban podatak, a od podatka zavisi da li će podnosilac zahteva ostvariti pravo, u kom obimu i u kojem roku. Ovakve pravne situacije mogu da utiču i na efikasnost organa koji vode postupke i rokove u kojima su dužani da postupaju.

 

Poverenik smatra da je neophodno usaglasiti član 5. Nacrta zakona koji propisuje sadržinu Centralnog registra sa članom 11. Nacrta zakona koji se odnosi na podatke iz Centralnog registra.

Takođe, Poverenik za zaštitu ravnopravnosti ukazuje da je u Nacrtu zakona, radi preglednosti i ujednačenosti potrebno i terminološki uskladiti koji se podatak obrađuje i evidentira u Centralnom registru (primera radi u čl.10. i 11. u istom stavu, a u različitim tačkama navedeno je: lično ime roditelјa, ime oca i ime majke, ili samo ime roditelјa). Poverenik takođe ukazuje da su u članu 10. Nacrta zakona navedene izvorne službene evidencije uz navođenje svih podataka koje te evidencije sadrže. Međutim u članu 11. Nacrta zakona kojim se propisuju podaci iz Centralnog registra postoje određena odstupanja u pogledu obima podataka koji se nalaze u izvornim registrima. S tim u vezi predlažemo da se ovi članovi još jednom razmotre.

 

Imajući u vidu član 4. Nacrta zakona kojim je utvrđena namena Centralnog registra, zatim član 5. Nacrta zakona kojim je utvrđena sadržina Centralnog registra, kao i član 15. Nacrta zakona kojim je utvrđeno da pravo uvida u podatke koji se vode Centralnom registru ima fizičko lice na koje se podaci odnose, Poverenik ukazuje da nije jasno na koji način lice za koje je propisano da ima pravo da izvrši uvid, ovaj uvid zaista i vrši. Ukazujemo na odredbu člana 199. st. 1. i 2. Ustava Republike Srbije kojom je propisano da svako ima pravo da koristi svoj jezik pred sudom, drugim državnim organom ili organizacijom koja vrši javna ovlašćenja, kao i da neznanje jezika na kome se postupak vodi ne sme biti smetnja za ostvarivanje i zaštitu lјudskih i manjinskih prava. Pored toga ukazujemo i na odredbe Zakona o službenoj upotrebi jezika i pisma („Službeni glasnik RS“, br. 45/91, 53/93, 67/93, 48/94, 101/2005 – dr. zakon, 30/2010, 47/2018 i 48/2018 – ispr.).

Analizom teksta Nacrta zakona, uočeno je da su navedene reči u muškom rodu (primera radi administrator, zamenik administratora…), kao generički neutralni termini i za muški i ženski rod, čime se narušava princip ravnopravnosti polova. Poverenik predlaže da se u Nacrt zakona unese i odredba prema kojoj svi pojmovi koji se koriste u tom zakonu u muškom rodu obuhvataju iste pojmove u ženskom rodu. Upotreba jezika, u kojem se prisustvo, jednak status i uloge žena i muškaraca u društvu ravnopravno odražavaju i tretiraju sa jednakom vrednošću i dostojanstvom, suštinski je aspekt rodne ravnopravnosti i od značaja je za postizanje faktičke ravnopravnosti polova, što je propisano i u međunarodnim dokumentima koji se odnose na nediskriminatornu upotrebu jezika, kao što su Plan za korigovanje sadašnje neravnoteže između muškaraca i žena u političkom životu Međuparlamentarne unije i Preporuke Odbora ministara o eliminisanju seksizma u jeziku R (90)4.

[1] Zakon o zabrani diskriminacije („Službeni glasnik RS”, broj  22/09, član 1. i član 33. stav 1. tačka 7)

[2] Ustav Republike Srbije („Službeni glasnik RS”, broj 98/06) član 21.

POVERENICA ZA ZAŠTITU RAVNOPRAVNOSTI

Brankica Janković

 


microsoft-word-iconMišlјenje na Nacrt zakona o Centralnom registru stanovništva Preuzmi


 

 

 

Print Friendly, PDF & Email
back to top